سوره نحل - آیه 89 - جزء 14
وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ ۖ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ ۚ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ
معنای آیه
و [به یاد آور] روزی را که در هر امتی گواهی از خودشان برایشان برانگیزیم، و تو را [هم] بر این [امت] گواه آوریم، و این کتاب را که روشنگر هر چیزی است و برای مسلمانان رهنمود و رحمت و بشارتگری است، بر تو نازل کردیم.
تفسیر قرآن
به دنبال بحث از گواه در هر امّتي در چند آيه ی قبل، مجدّداً به بيان آن با توضيح بيشتر می پردازد مي فرمايد:
آن روز كه ما از هر امّتي گواهي از خودشان بر آن ها برانگيزيم و تو را گواه بر اين مسلمانان قرار مي دهيم.
و از آنجا كه منظور از «هَؤُلاءِ» مسلمانان عصر پيامبر اسلام (ص) است و آن حضرت گواه اعمال آن ها بوده؛ طبعاً بعد از آن حضرت نيز كساني پاک از گناه و خطا، گواه اعمال آن هاست. از نظر علماي شيعه اين اشخاص ائمّه معصومين (ع) هستند؛ ولي اهل تسنّن دراين مورد دچار مشكل اند.
از جمله فخر رازي گويد: اين گواه اجماع امّت است، در صورتی که قرآن كريم مي فرمايد: براي هر امّتي يك گواه از جنس آن ها قرار داديم، نه اين كه مجموع امّت براي فرد فرد امّت، حجّت و گواه باشد.
و از آنجا كه بازخواست از افراد بدون نشان دادن راه بدانان، صحيح نيست؛ بعد از بيان گواه بودن پيامبر (ص) بر اين امّت، مي فرمايد: ما اين كتاب يعني قرآن كريم را بر تو نازل كرديم، كه هم بيانگر هر چيزي است و هم هدايت و رحمت و بشارت براي مسلمانان است.
«تِبياناً لِكُلِّ شَيءٍ» معلوم می دارد، كه در قرآن، بيان همه چيز هست، ولی از آنجا كه قرآن يك كتاب تربيت و انسان سازی است، منظور از همه چيز، همه ی اموری است، كه انسان را به خير و سعادت دنيا و آخرت هدايت کند. نه اين كه قرآن يك دائرة المعارف بزرگ است، كه تمام جزئيات علوم رياضى و جغرافيا و شيمی و فيزيك و گياه شناسی و... در آن آمده است.
آری، هر قدر انسان در قرآن بيشتر غور و تعمّق کند، عظمت و شمول و جامعيّت آن برايش بيشتر آشكارتر می شود.
قرآن بيان هر چيز است، امّا هر كس نمى فهمد؛ چنان كه على (ع) فرموده: در قرآن براى عوام عبارتِ ظاهرى، براى خواص اشاراتِ رمزى، براى اولياى خدا، لطائف الاهى و براى انبيا، حقايق است. (تفسير فرقان)
امام صادق (ع) فرموده: خداي تعاليٰ در قرآن هر چيزي بيان كرده. به خدا سوگند، چيزي را كه مورد نياز مردم باشد كم نگذارده تا كسي نگويد اگر فلان مطلب درست بود در قرآن بود. خدا همه ی نيازمندي هاي بشر را در آن نازل كرده است. (نورالثّقلين)
امام صادق (ع) فرمود: تمام اموري كه حتّیٰ دو نفر درآن اختلاف دارند ضابطه اي در قرآن دارد، ولي عقل و دانش مردم به آن نمي رسد. (نورالثّقلين)
امام صادق (ع) فرمود: ما متولّد شده از رسول خدائيم و در همان حال تولّد كتاب خدا را مى دانيم و در آن كتاب است آغاز خلقت و آنچه كه تا روز قيامت خواهد شد و در آن خبر آسمان و زمين است، خبر بهشت و خبر آتش است و خبر آنچه تا كنون شده و آنچه كه خواهد شد، همه در آن است و من همه را مى دانم، همان طوری كه كف دستم را مىبينم؛ زيرا خداوند فرموده: در آن كتاب تبيان هر چيزى هست. (كافى 1/61، ح 8.)
حمّاد لحّام گويد: امام صادق (ع) فرمود: ما مي دانم آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است و مي دانم آنچه در بهشت و آنچه در آتش است و آنچه مابين آن است. حمّاد گويد: من بهت زده به آن حضرت نگاه مي كردم، فرمود: اي حمّاد، اين خود در كتاب خداي تعاليٰ است. آن گاه اين آيه را تلاوت فرمود. (تفسير عياشي)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر