تفسیر قرآن

چون قبلاً فرمود: «پيامبران جز ابلاغ رسالت الاهي وظيفه ديگري ندارند»‌‌

در اين آيه هدف از بعثت پيامبران را چنين بيان مي فرمايد:

«ما در ميان هر امّتي پيامبري فرستاديم، تا بگويد: خدا را بپرستيد و از طاغوت دوري كنيد؛ ولي بعضي را خدا هدايت كرد و به دستورات انبيا گوش كردند و به پرستش خدا و اجتناب از طاغوت پرداختند؛ ولي گروهي ديگر گمراهي دامنشان را گرفت و به اين دستور سعادتبخش توجّه ننمودند.

پس در روي زمين سير كنيد و ببينيد كساني كه پيامبرانشان را تكذيب كردند و به دستوراتشان كه از طرف خدا به آن ها اعلام نموده بودند، عمل ننمودند، به چه سرنوشت شومي گرفتار شدند؟»

از آن رو، سنّت خداوند حکيم بر آن قرار گرفته، که برای هر امّتی پيامبری مبعوث گردد، که حجّت بر مردم تمام شود؛ زيرا اگر خدا برای مردم رسول و راهنما نفرستاده بود، آنان در قيامت در برابر خدا احتجاج می کردند، که چرا برای هدايت ما راهنما و کتابی نفرستادی؟

پرستش خدا هم هدف خلق است، نه خالق؛ زيرا خدا کمال مطلق و غنی محض است و کمبودی ندارد، تا بخواهد با عبادت بندگان به آن کمال برسد.

من نکردم خلق تا سودی کنم

بلکه تا بر بندگان جودی کنم

مفاد اين آيه شامل دانشمندان دينی هم می شود؛ زيرا نه فقط اکنون که ختم نبوّت شده و امام هم غايب است؛ بلکه حتّیٰ در زمان حضور خود پيامبر و امام نيز، وی نمی تواند تنها جوابگوی مسائل همه امّت باشد؛ بنابراين، اگر علمای دينی هم در هر زمان وظيفه تبليغ دينی خود را انجام ندهند و مردم گمراه شوند، مسئول گمراهی آنان خواهند بود.

دستور سير در زمين براي پي بردن به سرنوشت بد تكذيب كنندگان انبيا و آن گاه هدايت شدن، دليل روشني بر اين مطلب است، كه برخلاف نظر جبريّون انسان مي تواند با توجّه به آنچه بر سر ديگران آمده، با اختيار وآزادی اراده ای که پروردگارش به او عنايت فرموده است، پند گيرد و راه هدايت در پيش گيرد و خود را به کمال و قرب پروردگارش رساند.

امام باقر (ع) در تفسير اين آيه فرموده: «مابَعَثَ اللهُ نَبِيّاً قَطّ اِلّا بِوِلايَتِنا وَالبَرائَةِ مِن عَدُوِّنا: خدا هرگز پيامبری را مبعوث نفرموده، جز به ولايت ما و بيزاری از دشمن ما». (تفسير عياشی)

امام رضا (ع) فرموده: به نام خداوند بخشنده مهربان. امام سجّاد (ع) فرمود: خداوند (در حديث قدسى) مى ‏فرمايد: اى فرزند آدم به اراده من است كه تو مى‏ توانى اراده كنى و به نيروى من است كه مى‏ توانى واجبات را انجام دهى و با سوء استفاده از نعمت من است كه می توانی مرا معصيت کنى. من تو را شنوا و دانا آفريدم، آنچه از نيكى به تو مى‏ رسد از ناحيه خداست و آنچه بدى به تو مى ‏رسد از ناحيه خود توست؛

از اين رو، من نسبت به كارهاى‏ نيكى كه انجام مى ‏دهى از تو اولىٰ هستم و تو نسبت به كارهاى بدى كه مرتكب مى‏ شوى از من اولى ترى». (كافى 1/ 160)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر