تفسیر قرآن

بعد از ذكر چند نعمت مادّي، با اشاره به يك نعمت معنوي مهمّ به بشر،‌ مي فرمايد:‌ نمودن راه راست بر خداست، البتّه بعضی از راه ها کژ راهه است و خدا اگر می خواست بی گمان همگی شما را هدايت می کرد»؛ ولی هدايت اجباری ارزش ندارد.

صراط مستقيم خداوند براي رسيدن انسان به كمال نهايي، يكي صراط تكويني است، كه عقل و ساير استعدادهاي اوست؛ و ديگر وحي است، كه توسّط پيامبران در اختيار بشر قرار داده است، تا آن مسائلي كه عقل وي از فهم و درك آن ها عاجز است، در اختيارش قرار دهند.

« «قَصْدُ السَّبِيلِ» راه ‏ميانه و مستقيم است و منسوب به خدا؛ ولی سبيل جائر منسوب به خدا نيست؛ البتّه مجعول ديگران هم نیست؛ چون اصولاً امری عدمی است و امر عدمی هم‏ قابل جعل نيست؛ و اگر در مواردی ضلالت گمراهان را به خدا نسبت داده، معنايش هدايت نكردن است.

از امورى كه خداوند بر خود لازم دانسته، ارشاد وهدايت مردم است. چنان كه مى‏ فرمايد: «عَلَى اللهِ قَصْدُ السَّبِيلِ : نمودن راه راست بر خداست». و در جای دیگر فرموده: «إِنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى‏» (ليل، 12) خداوند، تنها راه مستقيم را نشان مى‏ دهد، راه هاى انحرافى از سوى خود ماست.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر