تفسیر قرآن

اين سوره 128 آيه دارد، چهل آيه اوّلش در «مكّه» و بقيّه در «مدينه» نازل شده و در آن مباحثي چون توصيه به عجله نکردن در نزول عذاب، توحيد و معاد و نفي شرك و بت پرستي، هجرت و جهاد و مطالبي در مورد نعمت هاي خدا همچون باران، نور آفتاب، گياهان و ميوه هاي مختلف، همسر و فرزند، بعضي احكام اجتماعي و پرهيز از وسوسه ی شيطان بحث شده است؛ و به خاطر اشاره به خلقت زنبور عسل، «نحل» نام گرفته است.

پيامبر اكرم (ص) فرموده: كسي كه اين سوره را تلاوت كند، خدا او را در برابر نعمت هايي كه در دنیا به او داده، محاسبه نخواهد كرد. (مجمع)

وقتى آيه «اَتى‏ أَمْرُ اللهِ فَلاتَسْتَعْجِلُوهُ» نازل شد، منافقين به يكديگر گفتند: اين مرد مى‏ پندارد كه امر خدا آمد، پس پاره ‏اى از كارها را كه مى‏ كرديد نكنيد تا ببينيم آن امر چيست و وقتى ديدند چيزى نازل نشد و عذابى نيامد گفتند: پس براى هميشه خاطرتان جمع باشد كه عذابى در كار نيست.

سپس اين آيه نازل شد: «اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ»، گفتند: اين مرد همان پندار قبليش را از سر گرفته و چون ديدند عذابى نيامد، گفتند ديگر مطمئن باشيد كه عذابى نخواهد آمد، آن گاه آيه «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى‏ اُمّةٍ مَعْدُودَةٍ.» نازل شد. (درّ منثور)

اين روايت اهل سنّت دلالت مى‏ كند بر این كه قبل از هجرت هم در ميان مسلمانان عده‏ اى منافق بوده ‏اند.

اين آيه به مشركين كه به رسول اكرم (ص) مي گفتند: «اگر راست مي گويي، آن عذابي كه وعده داده اي زودتر بر ما بفرست»

مي فرمايد:‌ «فرمان عذاب خدا براي مجازات شما مشركين و مجرمين در رسيده؛ بنابراين، عجله نكنيد؛ و اگر هم مي پنداريد، بت ها از درگاه خدا براي نجات شما از عذاب، شفاعت و وساطت مي كنند، به هيچ وجه درست نيست؛ زيرا خداوند منزّه و برتر است از آنچه برايش شريك مي گيرند.

گرچه در اين آيه، عجله‏ كفّار در امر نزول قهر خداوند است؛ امّا «اَتىٰ‏ أَمْرُ اللهِ» شامل همه فرمان‏ هاى خداوند، همچون فرمان جهاد، فرمان ظهور امام زمان (ع) و فرمان برپايى روز قيامت، مى‏ شود، كه نبايد در اين امور عجله كرد؛ زيرا كار خدا حكيمانه است و در وقت خود انجام مى‏ شود.

امام صادق (ع) در مورد: «اَتىٰ‏ اَمْرُ اللهِ فَلاتَسْتَعْجِلُوهُ» فرمود: اين امر خدا همان امر ماست كه نبايد در آن عجله شود و خداوند امر ما را با سه لشكر كمك مى‏ كند:

ملائكه، مؤمنين و لشكر خودش، و خروج او (مهدی موعود) مانند خروج رسول خدا (ص) است؛ چون در آن آيه فرمود: «كَما أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ.» (غيبت نعمانى، باب 11، ص 198، ح 9)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر