تفسیر قرآن

از آنجا كه اعتقاد نداشتن به مبدأ و معاد با فساد و فحشاء و فسق و فجور رابطه مستقيم دارد، بعد از بيان سرگذشت چند قوم فاسد، به بيان مبدأ و معاد مي پردازد.

پس در مورد توحيد مي فرمايد: ما آسمان ها و زمين و آنچه ميان آن دو است جز به حق نيافريديم.» يعني هم وجود آن ها كه پديده اند و هم نظم دقيق آن ها نشان مي دهند كه آفريدگاري دانا و توانا وحكيم دارند.

آن گاه در مورد معاد مي فرمايد:‌ «ساعت موعود يعني قيامت قطعاً خواهد رسيد و هر كس پاداش و كيفر اعمال نيك و بدش را خواهد ديد». پس ای پيامبر ما،‌ حال كه چنین است، تو هم در برابر لجاجت ها و كارشكني ها و مخالفت هاي قومت صبوري كن و آن ها را ببخش.

حق بودن آفرينش آسمان و زمين دليلی بر رستاخيز است؛ وگرنه آفرينش بيهوده بود.

اميرمؤمنان (ع) فرموده: صفح جميل رضايت بدون عتاب است. (مجمع)

و اميرمؤمنان (ع) در نامه خود به محمّد بن ابوبكر مى‏ فرمايد: «فَاخفِض لَهُم جَناحَكَ وَ اَلِن لَهُم جانِبَكَ وَ اَبسِط لَهُم وَجهَكَ وَ آسِ بَينَهُم فى اللَّحظَةِ وَالنَّظرَةِ: با مردم فروتن باش، نرمخو و مهربان باش، گشاده رو و خندان باش، در نگاه هايت و در نيم نگاهت به مردم به تساوی رفتار کن». (نهج البلاغه، نامه 27)

جبری مذهبان گفته اند: افعال بندگان هم مخلوق خداست؛ چون افعال بندگان هم از موجوداتی اند، كه ميان زمين و آسمان ها قرار دارند.

تفويضی مسلكان هم با همين آيه استدلال كرده ‏اند، زيرا گناهان جزء باطل اند و اين آيه فرموده: خدا عالَم را تنها به حق خلق كرده است؛

ولي استدلال هر دو طائفه از باطل‏ های عالم است؛ زيرا گناهان بندگان، حيثيّاتی عدمی اند، كه متعلّق خلقت قرار نمی گيرند، چون عمل خارجى اطاعت و معصيت مانند زنا و ازدواج و خوردن مال حلال و حرام يكی است،

ولی آنجا كه موافق دستور خداست، اطاعت و آنجا كه مخالف آنست معصيت است و مخالفت جهت عدمی.

بنابراين، فعل را اگر به خلقت خدا نسبت دهيم از جهت وجوديش است و گناه عدمی است و فعل از جهت عدم نمى‏ تواند ما بين آسمان ها و زمين باشد تا آيه شريفه شامل آن بشود و از لحاظ وجوديش هم باطل نيست تا خلقتش باطل باشد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر