تفسیر قرآن

از آنجا که خدای تعالیٰ محيط بر مرگ و حيات است؛ لذا به دنبال مسأله مرگ و زندگی مى‏ فرمايد: «ما مى‏دانيم كه كدام يك از شما زودتر به وجود می آيد و كدام ديرتر و مقدّم و مؤخّر شما را می شناسيم.

مستقدمين و مستأخرين هم مي تواند به معني زماني باشد يعني هم از گذشتگان و پدران شما اطّلاع داريم و هم به آيندگان و فرزندان ونسل هاي آينده شما؛ و هم مي تواند شامل پيشگامان در ايمان و تقوا و جهاد و صفوف اوّل نماز جماعت باشد. هم سبقت گيرندگان در جهاد و جبهه.

امام صادق (ع) فرمود: موسىٰ در كوه طور پروردگارش را ندا داد و عرضه داشت: «پروردگارا خزائن خودت را به من نشان بده». خطاب آمد: اى موسى، خزائن من اين است كه وقتى چيزى را بخواهم مى‏ گويم: «كن» آن چيز موجود مى‏ شود (معانى الاخبار، ص 402، ح 65)

به نقل ابوهريره رسول خدا (ص) هم فرموده: خزائن خدا كلام خداست، وقتى چيزى را اراده كند مى‏ گويد: «كن» و موجود مى‏ شود. (درّ منثور)

مروان بن حكم گفته: مردانى در صفوف جماعت به صف آخر مى‏ پيوستند تا به صفوف زنان نزديك‏تر باشند؛ لذا اين آيه نازل شد: «وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ.» (درّ منثور)

ابن عبّاس نیز گفته: زنى زيبا پشت سر رسول خدا (ص) نماز مى ‏خواند و از زيباترين زنان بود. بعضى از مردان سعى مى‏ كردند كه در صف اوّل بايستند و او را نبينند و بعضى سعى مى‏ كردند در صف آخر بايستند و او را درحال ركوع از زير بغل خود تماشا كنند، لذا اين آيه نازل شد. (درّ منثور)

چون پيامبر (ص) در باره صف اوّل نماز جماعت تأكيد فرمود، قبيله «بنى عذره» گفتند: «ما خانه ‏هايمان را مى ‏فروشيم و خانه‏ هايى نزديك مسجد پيامبر (ص) مى‏ خريم، تا به صف اوّل برسيم، آيه فوق نازل شد و به آن ها گوشزد كرد، كه خدا نيّات شما را مى‏ داند، اگر در صف آخر هم قرار گيريد، خدا پاداش نيّت صف اوّل را به شما خواهد داد». (مجمع)

امام صادق (ع) فرمود: مستقدمين، اصحاب حسنات و مستاخرين اصحاب سيئات‏ اند. (تفسیر برهان)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر