تفسیر قرآن

از مصاديق بارز ستم ظالمان و کافران، کفران نعمت خداوند با گمراه کردن ديگران است؛ خداوند در اين آيه و آيه ی بعد، در بيان حال پيشوايان كفر و كفران نعمت آن ها، كه در حقيقت مصداق شجره خبيثه اند، در برابر رسالت انبيا، خطاب به پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد:

آيا به پيشوايان گمراهی، چه در امّت های گذشته و چه در امّت خودت نمی نگرى، كه چگونه به جای شكر نعمت خدا، كفران نعمت او كردند و عدّه ای هم از آنان پيروی نمودند و در نتيجه آنان هم خود را به هلاکت و آتش كشاندند و هم قوم خود را.

«كفران نعمت» تنها ناسپاسى خدا کردن نيست، بلكه هرگونه بهره‏ گيرى نادرست و سوء استفاده از نعمت كفران نعمت است و ناسپاسى در درجه دوّم. همانگونه كه شكر نعمت صرف نعمت در آن هدفى است كه براى آن آفريده شده و سپاسى با زبان در درجه بعد است.

در روايات بسيار مى‏ خوانيم: امامان شيعه (ع) فرمودند: «نَحنُ وَاللهِ نِعمَتَ اللهِ الَّتي اَنعَمَها عَلىٰ عِبادِهِ: به خدا سوگند، نعمت‏هايى كه تبديل شدند، وجود ما بود. مردم ما را رها كردند و به سراغ رهبران ديگر رفتند. «بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللهِ». (مجمع البيان)

على بن ابى طالب (ع) فرمود: «وَ اَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ» دو فاميل از قريش است كه فاجرترين فاميل‏ ها بودند، بنى اميه و بنى مغيرة». اما بنى مغيره كه خدا روز جنگ بدر كارشان را ساخت و اما بنى اميه يك چندى مهلت داده شده ‏اند، تا آنچه مى‏ خواهند بكنند. (تفاسیر عياشى و درّ منثور)

اميرالمؤمنين (ع) در مورد آيه: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللهِ كُفْراً» فرمود: مائيم نعمت خدا كه خدا بر بندگان انعام فرموده» (عياشى)

ابن عبّاس گفته: به عمر گفتم درباره آيه: «اَلَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللهِ كُفْراً» چه مى ‏گويى؟ گفت: مقصود دو فاميل از قريش است كه فاجرترين ايشانند و آنها دايى‏ هاى من و عموهاى توأند، اما دايى‏ هاى مرا خدا در جنگ بدر منقرض كرد و امّا عموهاى تو، خدا تا مدّتى مهلت شان داده است. (درّ منثور)

امام صادق (ع) در تفسير «اَلَم تَرَ اِلَي الَّذينَ بَدَّلوا نِعمَةَ اللهِ كُفراً فرموده: مقصود از اين آيه قريش است که با رسول خدا دشمنی کردند و عليه او جنگ ها برپا نمودند و وصيّت وصيّش را انکار کردند». (کافی 1/217)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر