تفسیر قرآن

بعد از اين كه فرمود: «موحّدين تنها خدا را مي پرستند، ولي مشركين بت ها را مي پرستند كه هيچ سود و زياني ندارند» مي فرمايد:‌ هر كه در آسمان ها و زمين است و حتّیٰ سايه هايشان خواه ناخواه بامدادان و شامگاهان خدا را اطاعت مي كنند و سر به فرمان اويند.

بعضي از موجودات سجده و خضوعشان جنبه تكويني دارد و بعضي چون انسان جنبه ی تشريعي دارد، يعني با اراده خود عبادت و سجده پروردگارشان مي كنند.

تعبير «طَوعاً وَ كَرهاً» يعني موجودات به طور تكويني طوري آفريده شده اند، كه به فرمان خدا باشند؛ و آن گونه كه او فرمان داده است، انجام وظيفه كنند.

آری، تذلّل و تواضع همه ی موجودات در برابر پروردگارشان ذاتى است، كه هيچ موجودى از آن تخلّف ندارد؛ زيرا هيچ موجودى از خود چيزی ندارد، تا در باره ‏اش كراهت و يا امتناع و سركشی تصوّر شود.

هر چند سجده و خضوع موجودات در برابر خدا هميشگی است، ذكر صبح و شام بسا به عنوان كنايه از دوام است، چنان که گويند: «فلان كس هر صبح و شام مشغول تحصيل علم است، يعنى هميشه تحصيل علم می كند.

مؤمنان از روى ميل و رغبت در پيشگاه پروردگار به سجده مى ‏افتند، امّا غير مؤمنان هر چند چنين سجده ‏اى ندارند، تمام ذرات وجودشان از نظر قوانين آفرينش تسليم فرمان خداست، چه بخواهند و چه نخواهند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر