تفسیر قرآن

آدمی را فرشتگانی است، كه او را از پيش رو و پشت سر به امر خدا از حوادث حفظ مي كنند. خدا وضع هيچ مردمي را تغيير نمی دهد، مگر آن که مردم خود آن را تغيير دهند.

و چون خدا به خاطر فساد و ستم قومي اراده نابودي آن ها را نمايد، هيچ برگشتی ندارد و آنان جز خدا يار و ياوري نخواهند داشت.

بنا بر آيات و روايات فرشتگاني مأمور حفظ انسان از حوادث غير حتمي و ثبت كارهايش هستند. جاي ديگر نيز فرموده:‌ «اِنَّ عَلَيكُم لَحافِظينَ:‌ بر شما نگهباناني است.» (انفطار 82/10)

جمله: «اِنَّ اللهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَومٍ حَتّيٰ يُغَيِّروا ما بِاَنفُسِهِم» كه يك قانون كلّي است، بيان مي دارد همان طوري كه خداوند سرنوشت هر فردي را به دست خودش سپرده، كه راه راست و سعادت انتخاب كند يا راه انحرافي و بدبختي؛ همين طور سرنوشت هر قومي را به دست خودشان سپرده است، كه با تحصيل علم و دارا شدن تمدّن و فرهنگ و اخلاق فاضله، راه ترقّي و استقلال و استعلا در پيش گيرند، يا با تنبلي و غرق شدن در لذّات و شهوات راه انحطاط پيش گيرند و تحت استعمار واستثمار ديگران درآيند.

بنا بر قضاياى حتمى الاهى همواره ميان احسان و تقوا و شكر خدا، و ميان توارد نعمت‏ها و بركات ظاهرى و باطنى از ناحيه خدا ملازمه بوده و هر قومى كه احسان و تقوا و شكر داشته ‏اند، خدا نعمت را بر ايشان باقى داشته و تا مردم وضع خود را تغيير نداده ‏اند روز بروز بيشتر كرده است».

چنان که خدای تعالیٰ می فرماید: «وَلَوْ أَنَّ اَهْلَ الْقُرىٰ‏ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ: و اگر اهل قريه ‏ها ايمان بياورند و تقوىٰ پيشه كنند، ما درهاى بركات را از آسمان و زمين برويشان مى ‏گشاييم، ولى تكذيب كردند، ناگزير ما نيز به آنچه كردند گرفتارشان ساختيم. (سوره اعراف، آيه 96)

و می فرماید: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ: اگر شكر بورزيد به يقين نعمتتان راى زياد مى ‏كنم و اگر كفر بورزيد بدانيد كه عذاب من شديد است». (سوره ابراهيم، آيه 7)

«علّامه طباطبائی» می فرماید: «هيچ چيز از انسان از جان و جسم و اوصاف و احوال و اعمال و آثارش نيست مگر آن كه ملكى از طرف خداوند موكّل بر آنست تا حفظش كند و وضعش در مسير به سوى خدا به طور دوام چنين هست تا آن كه خودش وضع خود را تغيير دهد، در آن صورت خدا هم وضع خود را در باره او تغيير مى ‏دهد؛ پس اين كه خدا حافظ است و او ملائكه ‏اى دارد كه متصدّى حفظ بندگانند خود يك حقيقتى است قرآنى». (المیزان)

امام باقر (ع) مي فرمايد:‌ خداوند قضاء حتمي رانده، كه به هيچ بنده اي نعمتي ارزاني ندارد، مگر خود بنده كاري كند، كه مستوجب سلب آن نعمت از او شود. (تفسیر عياشي)

امام سجّاد (ع) با اشاره به اين آيه فرموده:‌ گناهان تغييردهنده ی نعمت ها عبارتند از:‌ ظلم، ناسپاسي خدا و رهاكردن كارهاي خيري كه شخص به آن عادت كرده است. (نورالثّقلين)

اميرمؤمنان على (ع) فرمود: «اِنَّ مَعَ كُلِّ اِنسانٍ مَلَكَينِ يَحفِظانِهِ؛ فَاِذا جاءَ القَدَرِ خَلَّيا بَينَهُ وَ بَينَهُ: با هر انسانى دو فرشته است كه او را حفظ مى‏كنند و چون تقدير الاهی رسد او را رها ‏سازند». (نهج البلاغه، حکمت 201)

ميان صلاح فرد و بهره مندی از نعمت های اخروی تلازم قطعی است؛ انسان پارسا همچنین از روزی لازم برخوردار خواهد بود: «وَ مَن يَتَّقِ اللهَ يَجعَل لَهُ مَخرَجاً وَ يَرزُقُهُ مِن حَيثُ لايَحتَسِب: هر که از خدا پروا کند، خدا برای وی برون شدی از بن بست ها پدید آورد و بدو از جایی که گمان نبرد روزی رساند.» (طلاق 2 و 3)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر