سوره یوسف - آیه 100 - جزء 13
وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا ۖ وَقَالَ يَا أَبَتِ هَٰذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِن قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا ۖ وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُم مِّنَ الْبَدْوِ مِن بَعْدِ أَن نَّزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي ۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِّمَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
معنای آیه
و پدر و مادرش را به تخت برنشانید، و [همه آنان] پیش او به سجده درافتادند، و [یوسف] گفت: «ای پدر، این است تعبیر خواب پیشین من، به یقین، پروردگارم آن را راست گردانید و به من احسان کرد آنگاه که مرا از زندان خارج ساخت و شما را از بیابان [کنعان به مصر] باز آورد -پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را به هم زد- بی گمان، پروردگار من نسبت به آنچه بخواهد صاحب لطف است، زیرا که او دانای حکیم است.»
تفسیر قرآن
و چون پدر و مادر يوسف و برادرانش وارد بارگاه يوسف شدند، همگي در برابر يوسف به سجده افتادند؛ يوسف گفت: پدر، اين تأويل خوابي است، كه من در كودكي ديدم، که يازده ستاره و خورشيد و ماه در برابرم سجده كردند و پروردگارم اكنون آن را واقعيّت بخشيد.
هنگامي هم كه مرا از زندان خارج ساخت، به من احسان نمود؛ چون موجب شد، كه من به اين مقام برسم. و خدا چقدر به من لطف نمود، كه شما را از آن بيابان كنعان به اين سرزمين پر نعمت مصر آورد، بعد از آن كه شيطان ميان من و برادرانم را به هم زد. پروردگارم نسبت به هر چه خواهد لطف ها دارد؛ و نيز دانا و حكيم است، مي داند چه كساني شايسته لطف و مرحمت اند.
ظاهراً ضمير در جمله : «وَخَرُّوا لَهُ سُجَّداً» به يوسف برمى گردد و اين كه بعضى گفته اند: ضمير به خدا بر مى گردد، چون سجده جز برای خدا صحيح نيست. در آيه دليلى بر آن نيست. نظير اين حرف در داستان آدم و فرشتگان نيز آمده،
آنجا كه فرموده: «وَ اِذ قُلنا لِلمَلائِكَةِ اسجُدوا لِآدَمَ فَسَجَدوا اِلّا اِبلِيسَ : آن زمان كه به فرشتگان گفتيم: برای آدم سجده كنيد، همه سجده كردند جز ابليس. (طه، 20/116)
ولی اين سجده برای عبادت يوسف نبوده، بلكه يوسف را آيت خدا دانسته و او را قبله در سجده و عبادت خود گرفتند، چنان كه ما خدا را عبادت مى كنيم و كعبه را قبله خود مى گيريم و نماز و عبادت را بدان سو مى گذاريم و آيت خدا از آن نظر كه آيه و نشانه است استقلالی ندارد، پس اگر سجده شود جز صاحب نشانه يعنی خدا عبادت نشده است.
شايد هم سجده برادران به يوسف از باب تواضع بوده، نه پرستش.
در حديث است: يحيي بن اكثم از امام هادي (ع) پرسيد: مگر صحيح است، كه يعقوب و فرزندانش براي يوسف سجده كنند؟ فرمود: ««سجده يعقوب و فرزندانش براي يوسف از باب اداء شكر خدا بود، كه جمعشان را جمع كرد، مگر نمي بيني خود او در مقام اداي شكر چنين موقعي گفته: «رَبِّ قَد آتَيتَني مِنَ المُلكِ وَ عَلَّمتَني مِن تَاْويلِ الاَحاديثِ» (عياشي)
امام باقر (ع) فرموده: يعقوب (ع) تنها دو سال در مصر زندگی کرد. (مجمع)
و گفته اند: يعقوب (ع) وصيت کرد او را کنار قبر پدرش اسحاق (ع) در شام دفن کند و يوسف (ع) نيز طبق وصيّت پدرش عمل کرد. (کشّاف)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر