سوره یوسف - آیه 24 - جزء 12
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّأَىٰ بُرْهَانَ رَبِّهِ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ ۚ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ
معنای آیه
و در حقیقت [آن زن] آهنگ وی کرد، و [یوسف نیز] اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، آهنگ او میکرد. چنین [کردیم] تا بدی و زشتکاری را از او بازگردانیم، چرا که او از بندگان مخلص ما بود.
تفسیر قرآن
همسر عزيز برای كامجويى از يوسف نهايت كوشش خود را به كار برد، يوسف هم هرگاه برهان پروردگارش يعني تقوا و روح ايمان و مقام عصمت نداشت، به مقتضاي جواني و مجرّدي قصد زليخا مي كرد. ما اين چنين برهان خويش را به يوسف نشان داديم، تا بدي و فحشاء را از وي برگردانيم؛ چون او از بندگان خالص شده ما بود.
امام صادق (ع) فرمود: «برهان ربّ» همان نور علم، يقين و حكمت بود، كه خداوند در آيات قبل فرمود: «آتَيناهُ حُكماً وَ عِلماً». (کشف الاسرار) و آنچه در بعضى روايات آمده، كه مراد از برهان، مشاهده قيافه ى پدر يا جبرئيل است، سند محكمى ندارد. (تفسير نور)
اباصلت هروى گفته: وقتى مأمون تمامى دانشمندان اهل اسلام و علماى ساير اديان از يهود و نصارا و مجوس و صابئين و ساير دانشمندان را يك جا براى بحث با على بن موسى (ع) جمع كرد، هيچ دانشمندى به بحث اقدام نكرد مگر آن كه على بن موسى (ع) به قبول ادّعاى خويش ملزمش ساخت و آن چنان جوابش را مى داد كه گويى سنگ در دهانش كرده باشد.
در اين ميان على بن محمد بن جهم برخاست و عرض كرد: يا بن رسول الله، آيا نظر شما اين است كه انبيا معصومند؟ فرمود: آرى. عرض كرد: پس چه مى فرمايى در معناى اين كلام خدا كه در باره يوسف فرموده: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها»؟ حضرت فرمود: امّا اين كلام خدا معنايش اين است كه زليخا قصد يوسف را كرد (تا با او درآميزد) و يوسف قصد وى را كرد تا در صورتى كه مجبورش نمايد به قتلش برساند، زيرا از پيشنهاد زليخا بسيار ناراحت شده بود،
خداوند هم گرفتارى كشتن زليخا را از او بگردانيد و هم زناى با وى را و به همين جهت است كه در قرآن مىفرمايد: «كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشاءَ» چون مقصود از «سوء» كشتن زليخا و مقصود از «فحشاء» زناى با اوست. (عيون اخبار الرضا، ج 1، ص 153)
در روايت است: در آن محلّ بتي بود، كه زليخا پارچه اي رويش انداخت، كه به نظرش شاهد عمل خلافشان نشود. يوسف گفت: چطور تو از يك بت بي عقل و شعور شرم داري؛ امّا من از پروردگارم كه از همه آشكارها و نهان ها آگاه است، حيا نكنم؟ (نورالثّقلين)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر