تفسیر قرآن

استقامت نکردن بر صراط مستقيم سبب گرايش به افراط و تفريط و تعدّی و طغيان می شود؛ از اين رو، پس از امر به استقامت، در این آیه عموم مسلمانان را از گراييدن به ظالمان نهی می کند و می فرمايد: و به ستمگران تكيه نكنيد، كه آتش جهنّم شما را مي گيرد؛‌ و هيچ ولي و ياوري جز خدا هم نداريد؛‌ بنابراين، هيچ كس شما را ياري نخواهد كرد.

مؤمنان نه تنها بايد عادل و در صراط مستقيم باشند و به ستم و تجاوز دست نيازند، نبايد کمترين گرايش قلبی هم به ستمکاران داشته باشند؛ چه ميل به آنان در اصل دين باشد، مانند سکوت در باره حقايق دين يا در نظام مسلمانان باشد.

مسلمانان باید از نظر نظامى، اقتصادى و سياسى مستقل، آزاد و از هر نظر خودكفا باشند و ارتباطشان با کشورهای دیگر بر اساس منافع متقابل باشد، نه بر اساس اتّكاء يك ضعيف بر قوى که جز استثمار نتیجه ای ندارد.

البتّه تكيه نكردن بر ظالمان و كفّار به آن معنا نيست، كه مسلمان ها نبايد با كشورهاي غير مسلمان رابطه اقتصادي و فرهنگي داشته باشند. چنان كه رسول اكرم (ص) با يهود و نصارا و حتّیٰ مشركين قرارداد صلح مي بست و مسلمين با آن ها خريد و فروش داشتند.

اين که اهل سنّت هر فاسق و فاجر و ستمگری حاکم آن ها گردد، او را اولی الامر و اطاعتش را لازم و قيام عليه او را حرام و ناروا می دانند، صد در صد خلاف اين آيه است.

دفاع انسان از جانش در هر حالي واجب است؛ امّا دفاع از مالش در صورتي واجب است، كه بيشتر گمان سلامت جانش برد؛ و همين طور دفاع انسان از جان و مال و آبروي غير در صورتي واجب است، كه بيشتر گمان سلامت خودش باشد.

فرمان آيه رابطه دو فرد را نيز شامل مى‏ شود؛ یعنی مؤمن نبايد متكى به ظالم باشد كه سبب كشيده شدنش به دايره ستم او و تقويت ظلم شود.

«الَّذِينَ ظَلَمُوا» شامل تمام ظالمان حتّیٰ از مسلمین چون بنی امیّه و بنی عبّاس و آل سعود هم می شود.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر