سوره هود - آیه 108 - جزء 12
وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ ۖ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
معنای آیه
و اما کسانی که نیکبخت شدهاند، تا آسمانها و زمین برجاست، در بهشت جاودانند، مگر آنچه پروردگارت بخواهد. [که این] بخششی است که بریدنی نیست.
تفسیر قرآن
و امّا سعادت مندان تا آسمان ها و زمين برپاست، در بهشت جاودانند؛ مگر آن كه پروردگار تو اراده كند؛ و اين عطايي است قطع نشدني.
اميرمؤمنان (ع) فرموده: حقيقت سعادت اين است كه آخرين مرحله ی زندگي انسان با عمل سعادتمندانه اي پايان پذيرد؛ و حقيقت شقاوت اين است كه آخرين مرحله عمر با عمل شقاوتمندانه اي خاتمه يابد. (نورالثّقلين)
پيامبر اكرم (ص) فرمود: چهار چيز اسباب سعادت است: همسر صالح، خانه وسیع، همسايه شايسته و مركب خوب. و چهار چيز از اسباب شقاوت: همسايه بد، همسر بد، خانه ی تنگ و مركب بد. (مكارم الاخلاق، ص 65)
و رسول خدا (ص) فرمود: از نشانه هاي شقاوت: نيامدن اشك از چشم، سنگدلي، حريص بودن در طلب روزي و اصرار بر گناه است. (نورالثّقلين)
در پاسخ اين که چگونه عذاب جاودانه در برابر گناه محدود با عدالت خدا سازگار است؟ گوييم:
اوّلاً، تنها کسانی مجازات ابدى دارند كه غرق در فساد و كفر و نفاق بوده اند: «بَلىٰ مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَاُولئِكَ اََصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ» (بقره آيه 81)
ثانياً، مقدار زمان مجازات متناسب با كيفيّت گناه دارد نه مقدار زمانش. چنان که شخصی در يك لحظه کسی را بکشد، محكوم به زندان ابد می شود.
ثالثاً، كيفرهاى اخروی اثر طبيعى گناه است كه دامنگيرشان مى شود.
بعضى خواسته اند از آيات فوق ذاتى بودن سعادت و شقاوت را اثبات كنند در حالى كه این آيات به وضوح ثابت مى كند كه سعادت و شقاوت اكتسابى است، زيرا مى گويد: «فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا: آنها كه شقاوتمند شدند» و يا مى گويد: «أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا: اما آنها كه سعادتمند شدند». اگر شقاوت و سعادت ذاتى بود مى فرمود: «اما الاشقياء و اما السعداء»
اگر ما محكوم به سعادت و شقاوت ذاتى باشيم و بدون اراده به بدي ها و نيكي ها كشانده شويم تعليم و تربيت لغو و بيهوده خواهد بود. آمدن پيامبران و نزول كتب آسمانى و نصيحت و اندرز و تشويق و توبيخ و سرزنش و ملامت و مؤاخذه و سؤال و بالآخره كيفر و پاداش همگى بي فايده يا ظالمانه محسوب مى گردد.
اصولاً جبریّون تنها به هنگام سخن گفتن و يا در كتاب ها از جبر طرفدارى مى كنند، ولى در عمل اگر به حقوق آنها تجاوز شود متجاوز را مستحق توبيخ و محاكمه و مجازات مى دانند. تمام اقوام به دليل تشكيل دستگاه هاى قضايى براى كيفر متخلفان عملا آزادى اراده را پذيرفته اند.
عدّه اى از دوزخیان پس از مدّت كمى رهايى مى يابند، بعضى ديگر مدّتی بسيار طولانى در جهنّم مى مانند، امّا گروهى براى هميشه در آنجا هستند و هرگز از آن خارج نمى شوند. كلمه «خلود» هر گاه همراه با كلمه ى «ابد» باشد، به معناى جاودانگى است. ولی بر عکس هر کس وارد بهشت شود، بنا بر آیات و روایات متعدّد هر گز از آن بیرون نخواهد آمد.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر