تفسیر قرآن

آن گاه براي متوجّه ساختن مردم به خدا مي فرمايد: او خدائی است كه شما را در خشكي و دريا سير مي دهد.‌ وقتي كه در كشتي نشينید و به سبب بادي موافق در حركت باشيد، به آن شاديد؛ ولي اگر تندبادی بوزد و موج از هر طرف بر آن بتازد‌ و در شُرُف غرق شدن قرار گيريد، خدا را پاك دلانه مي خوانيد‌ و در رهاندن مشكل از او ياري مي طلبيد، كه خدايا، اگر ما را از اين مهلكه برهاني، قطعاً سپاسگزار خواهيم بود.

عكرمه پسر ابوجهل در روز فتح مكّه از آن شهر فرار كرد و خود را به ساحل دريا رسانيده، بر كشتى سوار شد؛ ولى كشتى دچار طوفان گرديد. عكرمه فريادش بلند شد كه اى «لات» و اى «عزّىٰ» نجاتم دهيد. مردم كشتى گفتند: در چنين حالى صحيح نيست كه كسى غير خدا را به فريادرسى بخواند، بايد خدا را خواند و آن هم با كمال خلوص. عكرمه گفت: به خدا سوگند اگر در دريا، الله يكتا باشد در خشكى هم يكتاست و در نتيجه همانجا مسلمان شد. (در منثور)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: دعای چهار کس رد نشود: امام عادل، دعای پدر برای فرزند، دعای مؤمن پشت سر برادر مؤمنش و دعای مظلوم. (بحار74/47)

امام باقر (ع) پدرم در لحظات آخر زندگيش اين گونه به من رساند، که اميرالمؤمنين علی (ع) به وی وصيّت کرد: از کسی که ياوری جز خدا ندارد بپرهيز؛ چون مضطر است و خدا را خالصانه می خواند و خدا دعای او را هرگز بی پاسخ نخواهد گذاشت. (بحار 46/ 153)

امام باقر (ع) فرمود: هيچ عبادتى برتر از سؤال و خواهش از درگاه خدا نيست، و هيچ چيزى به جز دعا قضاء را بر نمى ‏گرداند، سريع‏ترين كارهاى خير در اثر بخشيدن، احسان است كه از هر كار خير ديگر ثوابش زودتر به صاحبش بر مى ‏گردد، سريع ترين كارهاى زشت در اثر بخشيدن بغى است كه خيلى سريع عقوبتش به صاحبش مى ‏رسد و اين عيب براى يك انسان كافى است كه عيب‏ هاى مردم را ببيند و از ديدن عيب‏ هاى خود كور شود، و اين كه مردم را به كارهايى امر و دعوت كند كه خودش استطاعت آن را ندارد و اين كه همنشين خود را بدون جهت و به‏ كارهاى بيهوده آزار دهد. (درّ منثور)

«علّامه طباطبائی» می فرماید: دعاى بنده اين است كه با خواندن پروردگارش رحمت و عنايت او را به سوى خود جلب كند و خواندنش به اين است كه خود را در مقام عبوديت و مملوكيّت قرار دهد؛ از این رو، عبادت در حقيقت دعاست؛ چون بنده در حال عبادت خود را در مقام مملوكيّت و اتّصال به مولاى خويش قرار مى ‏دهد و اعلام تبعيّت و اقرار به ذلّت مى ‏كند تا خدا را با مقام مولويت و ربوبيّتش به خود معطوف سازد و خداى تعالىٰ به همين اتّحاد حقيقت دعا و عبادت اشاره دارد،

آنجا كه مى ‏فرمايد: «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ: پروردگارتان فرمان داده كه مرا بخوانيد، تا اجابتتان كنم، براى اين كه كسانى كه از عبادت من استكبار مى ‏كنند به زودى به حالت خوارى داخل جهنم خواهند شد. «سوره مؤمن، آيه 60» كه ملاحظه مى ‏كنيد در اوّل، فرمان به دعا داده، سپس همين تعبير به دعا را مبدّل به تعبير عبادت كرده است. (المیزان)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر