تفسیر قرآن

و ‌ در اين آيه مي فرمايد: «بازگشت همه ی شما به سوي خداست. اين وعده ی قطعي خداست؛ زيرا او آفرينش را آغاز مي كند، سپس آن را باز مي گرداند؛ تا به آن ها كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‏ اند به عدالت پاداش دهد؛ و امّا براي كافران، به كيفر كفرشان، نوشيدني اي از آب جوشان و عذابي دردناك است».

بنا بر تقديم «اليه» که دليل انحصار است جز ذات اقدس الاهی مقصد حركت تكاملى نامحدود انسان نیست، زيرا جز خدا هر چیزی محدود است.

اثبات معاد دو بخش دارد: امکان و وقوع. قرآن کريم در بخش امکان به قدرت خدا بر انجام هر کاری استدلال می کند، که در اين آيه بر آفرينش نخستين انسان یر قدرت اعاده آن نتيجه می گيرد؛ و در بخش وقوع به حکمت و عدالت خدا استدلال می کند، که دنيا ظرفيّت پاداش يا کيفر دادن به صالحان و طالحان ندارد؛ بنابراين اگر نشأه ديگری برای حسابرسی و پاداش يا کيفر اعمال نباشد، نظام جهان باطل، بيهوده و خلاف حکمت خواهد بود؛ بنابراين، عدالت خداوند اقتضا می کند، که نشأه و جهان ديگری باشد، که چنين ظرفيّتی داشته باشد.

در این آیه دو دلیل بر اثبات معاد ارائه شده است:

1 ـ «إِنَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ» بيان می دارد كه خداى سبحان هستى را با رحمتش به هر چيزى افاضه مى ‏كند و به رحمتش تا مدّتی معیّن که خلقتش به حدّ كمال رسد، ادامه مى ‏دهد. و چون آن موجود به نقطه انتهاى اجل معيّن خود رسيد، رحمتى را كه بسط كرده بود قبض می کند. یعنی به سوى خداى تعالىٰ باز می گردد و این همان معاد است؛ نه این که نیست و نابود شود؛ زیرا رحمتی که خداى تعالىٰ افاضه مى ‏كند وجه و جلوه ی اوست و وجه خدا فنا پذير نيست.

2 ـ «لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِالْقِسْطِ.» متضمّن اين بيان است كه هر چند مؤمن و کافر و نیکوکار و بدکار طبق مشیّت الاهی در دنیا یکسان از مواهب الاهی برخوردارند؛ ولی عدل و قسط الاهى ـ كه از صفات فعل اوست ـ در آخرت هم در درگاه او يكسان نیستند، بلکه مؤمنين نيكوكار را جزاى خير و كفّار بدكار را سزاى بد خواهد داد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر