سوره توبه - آیه 122 - جزء 11
وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا كَافَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
معنای آیه
و شایسته نیست مؤمنان همگی [برای جهاد] کوچ کنند. پس چرا از هر فرقهای از آنان، دستهای کوچ نمیکنند تا [دستهای بمانند و] در دین آگاهی پیدا کنند و قوم خود را -وقتی به سوی آنان بازگشتند بیم دهند- باشد که آنان [از کیفر الهی ]بترسند؟
تفسیر قرآن
وقتي پيامبر اکرم (ص) به جهاد مي رفت، همه مؤمنين با او مي رفتند. باديه نشينان نيز همه با هم براي آموختن مسائل ديني به خدمت پيامبر (ص) به مدينه مي آمدند. اين آيه نازل شد و دستور فرمود: «لزومی ندارد که مؤمنین همگی با هم به راه افتند؛ بلکه از هر جماعتي گروهي كوچ كنند تا به فهم دین دست یابند و چون به نزد قوم خود بازگشتند، با احكام ديني اي، كه آموخته اند قوم خود را هم بیم دهند، که از نافرماني دستورات الاهي حذر كنند. (مجمع)
تفقّه در دين، به معناى تلاش براى كسب شناخت عميق در دين و عقايد و احكام اسلامى است.
اميرالمؤمنین (ع) به فرزندش سفارش مى كند: «تَفقَّه فىالدِّينِ؛ فَاِنَّ الفُقَهاءَ وَرَثَةُ الاَنبياء». (بحار، ج 1، ص 216)
بنا بر این آیه هم رفتن بعضی طلاب به سوى حوزه ها لازم است و هم برگشت از حوزه ها به شهرها و ماندن در حوزه جز براى اساتيد جايز نيست.
و بنا براين آيه، هم جهاد واجب كفايى است و هم تفقّه و آموزش دين.
امام صادق (ع) در معناي حديث پيامبر (ص): «اِختِلافُ اُمَّتي خَيرٌ» فرموده: منظور آمد و رفت در زمين براي طلب علم است، آن گاه به اين آيه استدلال فرمود. (الكاشف)
امام علي (ع) فرموده: خداوند بر جاهلان ياد گرفتن را واجب نكرد، مگر اين كه بر اهل علم ياد دادن را واجب كرد. (تفسير الكاشف)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر