تفسیر قرآن

از آنجا كه مشكلات غزوه تبوك طاقت فرسا بود، گروهي تصميم به بازگشت گرفتند؛ امّا توفيق الاهي شامل حالشان شد و پابرجا ماندند. ابوخيثمه نيز چون از سفري برگشت و ديد پيامبر و مسلمانان به جهاد رفته اند، با خود گفت: انصاف نيست كه من در سايه و در كنار همسران خود آسايش كنم، ولي پيامبر (ص) در ناراحتي باشد؛ از اين رو، بار سفر بست و در تبوك خود را به پيامبر (ص) رساند و جريان را عرض كرد و او هم برايش دعا كرد. (مجمع)

اين آيه مي‏ فرمايد: رحمت خدا شامل حال پيامبر (ص) و مهاجران و انصار، كه در موقع سختي از او پيروي كردند، گرديد. بعد از آن كه نزديك بود دل هاي گروهي از آن ها بر اثر سختي بلغزد و عزم برگشت از تبوك گيرند، خدا رحمتش را شامل حالشان نمود و توبه شان را پذيرفت؛ زيرا او نسبت به مؤمنان مهربان و رحيم است.

پذيرفتن توبه پيامبر (ص) در آيه ی فوق دليل بر گناه كردن پيامبر (ص) نيست؛ بلكه اين آيه تخلّف و انحراف را تنها به گروهي از مؤمنان نسبت مي دهد، با اين كه توبه الاهي را شامل حال همه مي داند و اين خود نشان مي دهد، كه توبه به معني پذيرش عذر بندگان نيست، بلكه رحمت خاصّ الاهي است، كه در اين لحظات سخت به ياري پيامبر (ص) و همه مؤمنان از مهاجران و انصار آمد و آنان را در امر جهاد ثابت قدم ساخت.

بنابراين، اوّلاً مقصود از توبه بر رسول خدا (ص) صرف بازگشت خدا به سوی اوست به رحمت خودش و مقصود از بازگشت نمودن به رحمت، بازگشت به امّت اوست به رحمت، پس در حقيقت توبه بر رسول خدا (ص) توبه بر امّت اوست و او واسطه در نازل شدن رحمت خدا و خيرات و بركات به سوی امّتش است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر