تفسیر قرآن

و براي اين كه بعضي نگويند: پس چرا ابراهيم براي آزر بت پرست استغفار كرد؟ مي فرمايد: استغفار ابراهيم براي پدرش آزر بت پرست هم، از آن رو بود‌، كه وي بسيار دلسوز و نرم دل بود؛ از اين رو، به وي وعده ی استغفار داده بود؛ امّا چون بر او معلوم شد دشمن خداست، از او بيزاري جست.

اين که بعضی از مفسران اهل سنّت طبق حديث مجعولی گفته ‏اند: هنگامی كه مرگ ابوطالب نزديك شد، پيامبر (ص) به او فرمود: ای عمو، «لااله الّا الله» بگو، كه من به وسيله آن نزد پروردگار براى تو شفاعت كنم، در اين هنگام ابوجهل و عبدالله بن ابی اميّه به ابوطالب گفتند: تو می خواهی از آئين (پدرت) عبدالمطلب برگردی؟ آخرين سخنی كه ابوطالب گفت اين بود: بر آيين عبدالمطلب و از گفتن لااله الّا الله خودداری كرد. در اين هنگام پيامبر (ص) فرمود: من برايت استغفار می کنم، تا زمانی كه از آن نهى شوم، در اين هنگام آيه فوق نازل گرديد. (تفسير المنار)

در ميان مفسّران و محدّثان مشهور است، كه سوره ی برائت در سال نهم هجرت نازل شده، حتّیٰ به عقيده ی بعضی آخرين سوره‏ای است، كه نازل شده است، در حالی كه وفات ابوطالب در مكّه و قبل از هجرت پيامبر اکرم (ص) بوده است.

به خاطر همين تضاد روشن، بعضى از متعصّبان، گاهى گفته ‏اند اين آيه دوبار نازل شده است: يك بار در مكّه و يك بار در مدينه و گاهى گفته ‏اند ممكن است اين آيه در مكّه هنگام وفات ابوطالب نازل شده باشد بعداً به دستور پيامبر (ص) در سوره توبه قرار داده شده است، آيا بهتر نيست به جاى اين توجيه ‏هاى بى مدرك، در صحّت روايت ترديد كنند؟.

تنها ناقل اين روايت هم «سعيد بن مسيّب» است؛ که دشمنى او با على (ع) معروف است.

روايات وارده از ائمه اهل بيت (ع) هم متّفق اند بر اين كه ابوطالب اسلام آورده، ولى براى اين كه بتواند از رسول خدا (ص) حمايت كند اسلام خود را اظهار نمى ‏كرد. در اشعارى هم كه به نقل صحيح از آن جناب روايت شده، شواهد و ادله بسيارى هست، كه وى به دين توحيد و با تصديق نبوّت خاتم انبيا (ع) از دنيا رفته است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر