تفسیر قرآن

در اين آيه مي فرمايد: مردان و زنان منافق همه از يك قماش اند و روند فکری و شيوه واحدی دارند و در مدار کفر و فسق و فجورند و داراي این اوصافند:

يكي آن كه بر عكس مؤمنين، كه امر به معروف و نهي از منكر مي كنند، منافقين امر به منكر و نهي از معروف مي نمايند، تا جامعه را به فساد و فحشاء بكشند.

ديگر آن كه چون منافقان به مبدأ و معاد ايمان ندارند، نه به محرومان بخششي مي كنند و نه به خويشان و آشنايان.

سوّم، آن كه در گفتار و کردارشان خدا را از ياد برده و دستورات او را انجام نمی دهند، بلکه کارشان فسق و فجور است، خدا هم آن ها را از لطف خويش محروم ساخته و از بركات و توفيقات و مواهبش محرومشان نموده است.

معناى اين كه فرمود: «خدا را فراموش كردند خدا هم ايشان را فراموش كرد.» اين است كه به كيفر اين كه خدا را فراموش كردند، خدا هم خود ايشان را از ياد خودشان برد و در نتيجه خود را فراموش كردند، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده: «لاتَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللهَ فَاَنْساهُمْ اَنْفُسَهُمْ اُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ: مثل كسانى كه خدا را فراموش كردند نباشيد و خدا هم خودشان را از يادشان برد، ايشان همان مردم فاسقند.»

نسبت دادن فراموشى به خدا يعنى خدا با آنان مثل فراموش شده‏ ها عمل مى ‏كند.

امام باقر (ع) در تفسیر: «نَسُوا اللهَ» فرمود: «اطاعت خدا را ترك كردند، پس خدا هم ايشان را فراموش كرد يعنى ترك كرد. (تفسیر عیاشی)

على (ع) در معناى: «نَسُوا اللهَ فَنَسِيَهُمْ» فرمود: مقصود اين است كه ايشان خدا را در دار دنيا فراموش كردند و او را اطاعت ننموده، به او و رسولش ايمان نياوردند، خدا هم ايشان را در روز قيامت فراموش كرد، يعنى از ثواب خود بهره‏ اى براى آنان نگذاشت و در نتيجه مانند كسانى شدند كه در تقسيم خير از قلم افتاده باشند. (تفسير عياشى)

امام رضا (ع) فرمود: كيفر كسى كه خدا و قيامت را فراموش كند، خود فراموشی است. (نورالثقلين)

على (ع) فرمود: فراموش كردن خدا يعنی آنان را از خير محروم كند. (تفسير برهان)

اين آيات برآنند، كه منافقين جمعيّت معتنابهى بوده ‏اند، چون مى ‏فرمايد: «إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً: اگر ما از طائفه‏ اى از شما بگذريم طائفه ديگرى از شما را عذاب خواهيم كرد» و دلالت دارند بر اين كه منافقين با باند ديگرى از منافقين ارتباط داشته‏ اند، چون مى‏ فرمايد: «اَلْمُنافِقُونَ وَالْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ: مردان و زنان منافق با يكديگر ارتباط دارند»

و نيز از آیه بر مى ‏آيد همه براى پياده كردن نقشه ‏اى كه با هم ريخته بودند فعّاليت مى‏ كردند، كه خداى تعالىٰ ميان آنان و انجام تصميمشان حائل شد: «وَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا». و تصميم های خطرناكی گرفته بودند، كه وقتى بازخواست شدند به عذرى بدتر از گناه بوده متوسّل می شدند: «اِنَّما كُنّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ: گويند: شوخي كرديم».

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر