تفسیر قرآن

رسول خدا (ص) بعد از هجرت به مدينه،‌ براي رفع نيازهاي ضروري حكومت، بيت المال تشكيل داد كه يكي از منابع آن را «زكات» تشكيل مي ‏داد. اين آيه مصارف زكات واجب را تنها به هشت مورد اختصاص داده: فقرا،‌ بينوايان، عاملان و جمع كنندگان زكات، پرداخت به كفّار براي جلبشان به اسلام، در راه آزاد ساختن بردگان،‌ اداي دين بدهكاراني كه قادر به پرداخت دَين خود نيستند، در راه خدا،‌ كساني كه در راه مانده و زاد و توشه آن ها تمام شده است. اين يك فريضه الاهي است و خدا داناي حكيم است» يعني اين تقسيم بندي زكات و صدقات كاملاً حساب شده است و صلاح فرد و جامعه را در بر دارد.

امام صادق (ع) فرمود: «فقرا كسانى اند كه گدائی نمی كنند و عيال‏وارند. مسكينان عبارتند از افراد عليل از قبيل كورها و اشخاص بى دست و پا و جذامى و هر عليل ديگرى از مرد و زن و كودك. كاركنان در امر زكات عبارتند از كسانى كه براى گرفتن و جمع آورى و نگهدارى آن فعّاليّت مى‏ كنند.

«مُؤَلَّفَةِ قُلوبِهِم» عبارتند از مردمى كه قائل به توحيد خدا هستند، ولي هنوز معرفت در دل هايشان راه نيافته و نفهميده ‏اند كه محمّد رسول خدا (ص) است؛ لذا رسول خدا (ص) دل هاى ايشان را بدست مى ‏آورد، به ايشان زياده از حد محبّت مى ‏كرد و تعليم مى ‏داد تا شايد او را به پیامبری بشناسند، و يك سهم از صدقات را هم براى آنان قرار داد، تا دل هايشان به اسلام متمايل گردد.» (تفسیر قمی)

امام صادق (ص) فرموده: فقير كسي است، كه سؤال نمي كند و مسكين حالش از او بدتر است و از مردم سؤال مي كند. (وسايل الشّيعه، ابواب مسحقّين زكات، باب 1‌ حديث 2)

و امام صادق (ع) فرموده: اگر مردم زكات اموالشان را بپردازند، مسلماني فقير و نيازمند باقي نمي ماند. (وسایل همان، باب 1 حديث 6)

و امام صادق (ع) فرموده: كسي كه يك قيراط از زكات نپردازد، نه مؤمن است و نه مسلمان و نه كرامتي دارد. (وسایل، همان، باب 4 حديث 9)

امام كاظم (ع) فرموده: «حَصِّنوا اَموالَكُم بِالزَّكاةِ: اموالتان را با زكات حفظ كنيد. (وسایل، همان، باب 1 ح 11)

زكات، عامل تعديل ثروت، تشكّر عملى از داده‏ هاى الاهى، وسیله کم کردن فاصله‏ طبقاتى، زدودن كينه‏ ميان فقرا و ثروتمندان، زنده ساختن روح سخاوت و رحمت در انسان، کاستن وابستگى انسان به مادّیّات، افزودن ایمان و گرايش افراد به اسلام و نشانه‏ صداقت در ايمان است.

حكومت اسلامى، مسئول گرفتن زكات و پرداختِ آن به فقراست، تا فقرا خود مستقيماً نزد اغنيا نروند و احساس حقارت نكنند.

بودجه ‏ى جهاد و دفاع از سرزمين اسلامى از زكات است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر