تفسیر قرآن

چون عدّه اي از منافقين و ضعيف الايمان ها به هنگام رفتن پيامبر (ص) به تبوك نزد آن حضرت رفتند و اجازه خواستند، كه چون گرفتاري دارند،‌ به آن ها اجازه فرمايد به تبوك نروند و پيامبر (ص) هم به آن ها اجازه داد، خداوند در اين آيه خطاب به پيامبرش مي‏ فرمايد: «خدا تو را ببخشد، چرا پيش از آن كه بر تو روشن شود،‌ چه كساني راستگويند و دروغگويان كيانند، به آن ها اجازه دادي، كه از شركت در ميدان جهاد خودداري كنند؟!»

اين که بعضی گفته ‏اند: «اين آيه دليل بر امكان صدور گناه از پيامبر (ص) است؛ چون «عفو» بعد از گناه است؛ يعنی پيامبر (ص) نمی بايست به بعضی اجازه دهد در جنگ شرکت نکنند.» درست نيست؛ زيرا چه پيامبر (ص) به آن ها اجازه می داد و چه اجازه نمی داد، اين گروه منافق در ميدان «تبوك» شركت نمی جستند و به فرض كه شركت می كردند، به فرموده آيه 47 همين سوره «جز شر و فساد كار ديگری نمى‏ کردند». از این رو، درست همان بوده، که پيامبر (ص) به آن ها اجازه داده در جنگ شرکت نکنند؛ عتاب مزبور در آيه هم جنبه كنايی دارد و منظور بيان منافق بودن آن ها با يك بيان لطيف است. بنابراين، اجازه دادن پيامبر به آن ها نه خلاف واقع بوده و نه خلاف وظيفه؛ چون آن ها به هر حال در جهاد شرکت نمی کردند.

اصولاً اذن دادن به اشخاص از اختيارات الاهی ولی امر مسلمين برای تدبير امور و اداره امور کشور يک اصل کلّی است؛ خواه اذن گيرندگان از مؤمنان حقيقی و دارای عذر واقعی باشند يا از منافقان و مؤمنان سست ايمان و به دنبال بهانه برای شرکت نکردن در جهاد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر