تفسیر قرآن

خداوند در اين آيه مي فرمايد: روز قيامت آن سیم و زر را، که اندوخته کرده بودند، در آتش دوزخ گداخته کنند و پيشانی و پهلو و پشتشان را با آن ها داغ مي‏ كنند و فرشتگان عذاب به آن ها ‏گويند: اين همان است كه براي خود مي اندوختيد، اكنون بچشيد ثمره آنچه را براي خود اندوخته بوديد.

ابوذر غفارى، صحابى بزرگوار پيامبر، در اعتراض به زراندوزى ‏هاى عثمان و بعد از تبعیدش به شام در اعتراض به معاویه صبح و شام اين آيه را با صداى بلند مى‏خواند و مى‏ گفت: اين آيه مخصوص مانعان زكات نيست و هر نوع زراندوزى را شامل مى‏ شود. عثمان ابوذر را به شام تبعيد كرد و او باز اين آيه را در مقابل معاويه مي خواند. عثمان او را به مدينه بازگرداند‌ و از آنجا او را به زادگاهش ربذه تبعيد كرد‌ و در همان تبعيدگاه مظلومانه جان سپرد و اين نيز از فرازهاى ننگين حكومت عثمان بود.

برخى این اعتراض ابوذر را به اجتهاد شخصى او نسبت مى ‏دهند، ولى خودش مى‏ گفت: «ما قُلتُ لَهُم اِلّا ماسَمِعتُ مِن نَبِيِّهِم» آنچه گفته ‏ام از پيامبر شنيده ‏ام. از طرفى صداقت ابوذر هم مورد تأييد پيامبر (ص) است.

مدافعان خلفا گاهي اين مناقشات ابوذر با عثمان و معاويه را به حساب آزادي بيان در دوره عثمان گذاشته اند و گاهي تبعيد او را به عنوان يك دفع شرّ‌ تلقّي كرده اند؛ ولي اين رفتار ننگين آنان با اين يار صدّيق و پرهيزگار پيامبر (ص)، كه تنها به خاطر انجام وظيفه عمل مي كرد، هيچ توجيهي بر نمي دارد. آيا تبعيد ابوذر به ربذه نشان آزادي بيان دوره عثمان بوده است؟ آيا ادامه ی كار عثمان موجب قتل وي نشد؟

«علّامه طباطبايي» می فرمايد: از برخوردهاى ابوذر با عثمان و معاويه و كعب الأحبار بر مى ‏آيد، كه ثروت ‏اندوزى در جامعه‏ فقير حرام است، گرچه از راه حلال باشد و زكاتش پرداخت شده باشد. (الميزان)

ضمناً اين آيه بيان مي دارد، كه اعمال انسان ها از بين نمي‏ روند؛ بلكه در آخرت به صورتي ديگر مجسّم مي شوند و مايه شادي و يا رنج و عذاب آن ها مي ‏گردند.

در اسلام، محدوديّتى براى سرمايه نيست، امّا راه تحصيل آن شروطى دارد و زر اندوزى و بد مصرف كردن ثروت نیز حرام است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر