تفسیر قرآن

از آنجا كه هدف از جهاد اسلامي هدايت افراد است، در اين آيه خداوند به پيامبرش در باره تعليم و تربيت اسيران جنگی فرمان می دهد برای اين که با حقايق اسلام آشنا شوند با رأفت و رحمت اسلامی با آن ها گفت و گو کن و خيرخواهی خدا را به ايشان برسان و مي فرمايد: «به اسيراني كه در دست داريد بگو: اگر خدا در دل هایتان خيري بداند و اسلام بپذيريد، بهتر از آنچه از شما گرفته شده عطايتان مي كند و بر شما مي بخشد؛ خداوند آمرزگار و مهربان است.

در جنگ بدر،‌ عبّاس عموي پيامبر (ص) و عقيل برادر علي (ع) و «نوفل بن حارث» پسرعموي پيامبر (ص) هم اسير شدند‌ و آن حضرت با گرفتن فديه آزادشان كرد،‌ آنان هم مسلمان شدند و پيامبر (ص) هم پول فديه شان را به آن ها برگرداند. (نورالثّقلين)

مهاجر و انصار خيلى سعى داشتند در اين كه اسير بيشترى به چنگ آورند، جز على بن ابى طالب (ع) كه در اين جنگ بسيارى را كشت و هيچ اسير نگرفت. (المیزان)

امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص) در روز بدر نهى كرد از اين كه ابوالبخترى و احدى از بنى هاشم را بقتل برسانند و چون گروهی اسير شدند، رسول خدا (ص) على (ع) را فرستاد كه ببيند در ميان اسرا چه كسانى از بنى هاشم هستند.

على (ع) هم چنان كه اسرا را مى‏ ديد به عقيل برخورد و از روى قصد راه خود را كج كرد. عقيل صدا زد: آى پسر مادرم على، تو مرا در اين حال ديدى و روى گرداندى؟ على (ع) نزد رسول خدا (ص) برگشت و عرض كرد: ابوالفضل را در دست فلانى و عقيل را در دست فلانى و نوفل بن حارث را در دست فلانى اسير ديدم. حضرت برخاست و نزد عقيل آمد و فرمود: اى ابايزيد ابوجهل كشته شد. عقيل گفت: بنا بر اين ديگر در استان مكّه منازعى نداريد. (المیزان)

چون عبّاس را نزد پيامبر (ص) آوردند، به او فرمود: بايد براي خود و دو برادرزاده ات فديه بدهي. عبّاس گفت: آيا رضا مي دهي به اين كه براي تهيّه اين پول دست گدايي به سوي قريش دراز كنم؟ فرمود: «از آن پولي كه نزد امّ الفضل گذاشتي و به او گفتي اگر پيش آمدي برايم كرد، اين پول را خرج خودت و بچّه هايت كن، فديه ات را بده». عبّاس گفت: «برادرزاده، چه كسي اين خبر را به تو داده؟» فرمود:‌ جبرئيل. عبّاس گفت: «شهادت مي دهم كه تو رسول خدايي؛ چون جز من و او كسي از اين ماجرا باخبر نبوده است». (مجمع البيان)

امام صادق (ع) فرموده: آيه : «يا اَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِمَن في اَيديكُم مِنَ الاَسريٰ...‏» در حق عبّاس و عقيل و نوفل نازل شده، چه از هفتاد اسير بدر، تنها آن ها اسلام آوردند؛ پس آيه فرموده: اگرچه شما اي عبّاس و عقيل و نوفل براي فديه خود متاع دنيا داديد، امّا شما را با متاع دنيوي توفيق ايمان و ثواب آخرت كرامت خواهيم كرد. (تفسير لاهيجي)

امام سجّاد (ع) فرموده: چون مالي از بحرين به خدمت پيامبر (ص) رسيد؛ به عبّاس فرمود: پاره ‏اي از اين مال را جهت صرف معيشت خود بردار و چون مقداري از آن را برداشت، به او فرمود: اي عبّاس، اين مالي كه به تو دادم، از جمله ی چيزي است، كه حق تعاليٰ در اين آيه نازل فرموده: يُؤتِكُم خَيراً مِمّا اُخِذَ مِنكُم. (تفسير لاهيجي)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر