تفسیر قرآن

سپس اين مطلب را به صورت کلّی تری چنين بيان می فرمايد: «اين سنّت بدان خاطر است، كه خدا هر نعمت و موهبتی به قوم و ملّتی عطا کند، هيچ گاه آن را دگرگون نمی سازد، مگر اين كه آن قوم و ملّت دگرگون شوند و استحقاق آن را از دست دهند و خدا شنوا و داناست»؛ يعني مي داند چه قومي به خوبي يا بدي گراييده و طبق آن گرايش، آنان را پاداش يا كيفر مي دهد.

به عبارت ديگر، خدا نعمت های مادّی و معنويش را شامل اقوام می كند، چنانچه شکر آن نعمت ها را کردند يعنی آن ها را برای تكامل خود و در مسير حق به کار گرفتند، نعمتش را پايدار بلكه افزون می سازد؛ امّا هرگاه اين مواهب سبب طغيان و سركشی و ظلم و ستم آنان شد، نعمت هايش را می گيرد و يا آن ها را تبديل به بلا می كند.

بنابراين، برخلاف نظر حنابله و اشاعره چنين نيست، كه اراده خدا بدون هيچ شرطي سبب بهشتي شدن يا جهنّمي گشتن افراد و اقوام شود؛ و برخلاف نظر معتزله يا مفوّضه چنين نيست، كه بعضي كارها به مشيّت خدا باشد و بعضي نباشد، كه به شرك انجامد؛ بلكه هر چند همه چيز به مشيّت خداست؛ ولي خدا براي هر چيزي در عالم شرايط معيّني قرار داده است؛ و اين همان «اَمرٌ بَينَ الاَمرَينِ» است، که نظر ائمّه شيعه (ع) است..

ضمناً هر گناهي سلب نعمتي خاصّ و هر اطاعتي سبب روي آوردن نعمتي خاصّ به انسان مي شود. چنان كه علی (ع) در دعاي كميل به درگاه خدا عرض مي كند: ألّلهُمَّ اغفِر لِيَ ٱلذُّنوبَ الَّتي تُغَيِّرُ النِّعَمَ،‌ اَللَّهُمَّ اغفِرلِيَ الذُّنوبَ الَّتي تَحبِسُ الدُّعاءَ، اَللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنوبَ الَّتي تُنزِل البَلاءََََََ‌: خدايا گناهاني كه نقمت را بر بنده نازل مي كند ببخش. خدايا، گناهاني را كه نعمت را مي گيرد ببخش. خدايا،‌ گناهاني كه بلاها را نازل مي كنند بيامرز. خدايا،‌ گناهاني كه سبب حبس و مستجاب نشدن دعا مي شوند ببخش.

امیرمؤمنان (ع) در نامه اش به مالك اشتر مى ‏نويسد: هيچ چيز مانند ستم، نعمت‏ هاى الاهى را تغيير نمى ‏دهد؛ چون خدا ناله‏ مظلوم را مى‏ شنود و در كمين ظالمان است. (نهج البلاغه، نامه 53)

امام صادق (ع) فرمود: همواره از سختى ‏ها و گرفتارى ‏هاى روز و شب كه عقوبت معصيت‏ و گناهان شماست، به خدا پناه ببريد. (كافى 2/ 269)

در احاديث متعدّد، عواملى مانند ظلم و گناه، سبب تغيير نعمت‏ هاى الاهى‏ و بلاهاي دنيوي مي شوند و بعضي سبب عذاب هاي اخروي؛

چنان كه رسول اكرم (ص) در حديث معروفی مي فرمايد:‌ «اَلمُلكُ يَبقيٰ مَعَ الكُفرِ وَ لايَبقيٰ مَعَ الظُّلمِ: دولتی ممکن است با كفر باقی باشد؛ ولي با ظلم قابل بقا نيست.» (بحار 72/331)

بنابراين، برخلاف ادّعاي ماركسيست ها، اين انسان است، كه تاريخ را مي سازد، نه اين كه تاريخ انسان را بسازد؛ زيرا چه افراد و چه ملّت ها آزادند و مي توانند درجا بزنند يا انقلابي شوند يا حتّیٰ عقب گرد كنند. تحوّل دروني افراد سبب تحوّل اجتماع مي گردد و تحوّل اجتماع هم، زمينه تحوّل و انقلاب در نعمت ها مي باشد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر