سوره انفال - آیه 24 - جزء 9
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ۖ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
معنای آیه
ای کسانی که ایمان آوردهاید، چون خدا و پیامبر، شما را به چیزی فرا خواندند که به شما حیات میبخشد، آنان را اجابت کنید، و بدانید که خدا میان آدمی و دلش حایل میگردد، و هم در نزد او محشور خواهید شد.
تفسیر قرآن
اين آيه که از غرر آيات قرآن کريم است، مؤمنان را برای دستيابی به زندگی حقيقی به اجابت فرمان خدا و رسول او با رغبت فرا می خواند و مي فرمايد: «اي مؤمنين، دعوت خدا و پيامبر را، آن گاه كه شما را به چيزي مي خوانند، که زنده تان کنند، اجابت نماييد و بدانيد، كه خدا ميان انسان و قلبش حائل مي شود و بدانيد، كه همه شما در قيامت نزد خدا جمع خواهيد شد».
بدين ترتيب، اسلام كفّار و مشركين را، كه از تعليمات انبيا برخوردار نيستند، دارای حيات حيواني می داند و مردم را در تمام زمينه هاي مادّي، معنوي، فرهنگي، اقتصادي، اخلاقي، علم و عمل صالح دعوت مي نمايد، که براي رسيدن به سعادت دنيا و آخرت بايد به پيامبر اسلام (ص) ، كه دينش آخرين و كامل ترين دين است، بگروند.
خدا همه جا حاضر و ناظر است و به همه موجودات احاطه دارد و در عين يکی نبودن با موجودات، از آن ها هم جدا نيست: (چو خورشید که از نور جدا هست و جدا نیست). از اين رو، انسان نه می تواند چيزى را از او پنهان دارد و نه كارى بى توفيق او انجام دهد و نه سزاوار است از غير او چيزی بخواهد.
مقصود از حيات در این آیه حيات فكرى، عقلى، معنوى، اخلاقى، اجتماعى و همه زمینه ها و در ايمان و عمل صالح است، نه حیات حیوانی که همه دارند.
رسول خدا (ص) يکی از اصحابش را که در حال نماز بود به حضور طلبيد و او اجابت نکرد. پس از نماز عذر خواست که نماز می خواند. حضرت به او فرمود: آيا خدای تعالیٰ نفرموده: «اِستَجيبوا لِلّه وَ للرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِمايُحييکُم». (صحيح بخاری 5/146)
چون نماز واجب موسَّع و غير فوری است، اگر واجب فوری پيش آيد، بايد آن را ترک کرد و آن اهمّ را به جا آورد. مثل کسی که در حال نماز خواندن متوجّه شود مسجد نجّس است، که در وسعت وقت بايد نمازش را قطع کرد و پس از تطهير مسجد نماز بخواند. همين طور اگر کسی در حال غرق شدن يا سوختن است بايد با قطع نماز به ياری او شتافت. اين کار در واقع قطع عمود دين با دستور دين است.
امام صادق (ع) فرمود: از مصاديق حايل بودن خدا بين انسان و دلش، محو و اثبات است، محو كفر و اثبات ايمان، محو غفلت و شك و تثبيت تذكّر و يقين. (تفسير فرقان)
امام صادق (ع) فرمود: «وَاعلَموا اَنَّ اللهَ يَحولُ بَينِ المَرءِ وَ قَلبِهِ: خدا بين مؤمن و بين اين که بداند باطل حق است حائل می شود». (المحاسن 1/137)
امام باقر (ع) فرموده: آيه ی: «يا اَيُّهَا ٱلَّذينَ آمَنوا استَجيبوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسولِ اِذا دَعاكُم لِما يُحييكُم» در باره ولايت علي (ع) نازل شده است. (برهان)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر