معنای آیه
آن گاه براي نتيجه گيري مؤمنين از اين جنگ و استفاده از تجربيّات آن در آينده مي فرمايد: سرنوشت مؤمنان و مشركان را در اين جنگ ديديد و شنيديد و متوجّه شديد، كه خدا چگونه مؤمنين را ياري مي كند و كيد و نقشه هاي كفّار را ضعيف مي نمايد، تا نتوانند اقدامي عليه مؤمنين انجام دهند.
اگر حركتى در مسير حق انجام شود، آن حركت از خداست؛ امّا اگر حرکتی در مسير غير الاهى باشد، از شيطان است، چنان كه عايشه در جنگ جمل، به تأسّى از پيامبر (ص) مشتى خاك به سوى سپاه اميرالمؤمنين (ع) پرتاب كرد و گفت: «شاهت الوجوه: چون خبر به على (ع) رسید، فرمود: «مارَميَت اِذ رَميَت وَلكِنَّ الشَّيطانَ رَمىٰ: او نينداخت وقتی انداخت؛ بلکه اين شيطان بود كه انداخت. (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد 1/ 257)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر