تفسیر قرآن

انفال در مدینه بعد از جنگ بدر نازل شده و 75 آيه دارد. در اين سوره از مسائلي چون انفال، غنائم، خمس؛ صفات مؤمنان، داستان جنگ بدر، بخشي از احكام جهاد، حكم اسيران، جريان هجرت پيامبر (ص)، خرافات مشركين، مبارزه با منافقان و بعضي مسائل اخلاقي مطرح است.

امام صادق (ع) فرموده: كسي كه سوره «انفال» و «برائت» را هر ماه بخواند، روح نفاق در وجود او وارد نخواهد شد و از پيروان حقيقي اميرمؤمنان علي (ع) خواهد بود و در رستاخيز از مائده‏ هاي بهشتي بهره گيرد، تا مردم از حساب فارغ شوند. (عياشي)

البتّه خواندنی که مقدّمه ‏ی فهم و فهم مقدمه ‏ای براى عمل باشد و از آنجا كه در سوره انفال و برائت صفات منافقان و نيز مؤمنان تشريح شده، با خواندن و پياده كردن آن ها در زندگی، انسان گرفتار روح نفاق نخواهد شد و همچنين از آنجا كه در اين دو سوره به گوشه‏ ای از فداكارى‏ های سرور مجاهدان على (ع) اشاره شده، با خواندن و درک معانی اين دو سوره، از شيعيان راستين اميرمؤمنان (ع) خواهد بود.

از تو در باره ی انفال سؤال مي‏ كنند. بگو: انفال مخصوص خدا و پيامبر است؛ بنابراين، تقوا داشته باشيد و روابط بين خود را اصلاح نماييد و اگر ايمان داريد، اطاعت خدا و پيامبرش كنيد.

چون بعد از جنگ بدر بر سر تقسيم غنايم اختلاف شد، اين آيه نازل شد و فرمود: «غنايم متعلّق به خدا و پيامبر است و پيامبر هرگونه بخواهد با آن عمل می كند و آن حضرت هم غنايم را به طور مساوي بين رزمندگان تقسيم فرمود، تا تبعيضات موهوم دوره‏ جاهلى را از ميان برداشته و از مستضعفان حمايت كند، هر چند برخى، از اين برابرى رنجيدند. (مجمع)

انفال جمع نفل به معناي زيادي است؛ از اين رو، نمازهاي مستحبّ را نافله گويند، چون زياده بر فريضه است و در اصطلاح فقهي، منابع طبيعي، جنگل ها‌، نيزارها، درّه ها، کوه ها، زمین های موات، اموال بي صاحب، معادن، اموال بی وارث، خرابه های متروكه، همه‌ انفال اند. (نورالثقلين) (بحار 93/ 205)

به غنايم جنگي هم انفال گفته مي شود، چون زياده بر پيروزي است، كه در جنگ منظور است.

چهار پنجم غنايم جنگي بنا بر آنچه در همين سوره آمده به عنوان تشويق به رزمندگان اسلام داده مي شود‌ و يك پنجم آن متعلّق به خدا و پيامبر (ص) و قائم مقام اوست و برای منافع عموم مسلمين صرف می شود.

«اصلاح ذات البين» يعنی ايجاد تفاهم و زدودن كدورت و دشمني و تبديل آن به صميميّت و دوستى بین مسلمانان، يكى از مهم ترين برنامه‏ هاى اسلامى است.

امام صادق (ع) فرموده:‌ اصلاح كردن ميان دو نفر نزد من محبوب تر است از اين كه دو دينار تصدّق دهم. (كافي، باب اصلاح ميان مردم، ح 2)

امام صادق (ع) فرموده: صدقه اي را كه خدا دوست دارد، اصلاح ميان مردم است، زماني كه اختلاف و فساد يابند؛ و نزديك ساختن آن ها به يكديگر است، زماني كه از هم دور شوند. (كافي، باب حديث ميان مردم، ح 1)

مفضّل گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: هرگاه ميان دو نفر از شيعيان ما نزاعي ديدي،‌ از مال من فديه بده. (كافي، باب اصلاح ميان مردم، ح 3)

اميرمؤمنان على (ع) به فرزندانش فرمود: «اِنّى سَمِعتُ جَدِّكُما رَسولُ اللهِ (ص) يَقولُ: «اِصلاحُ ذاتِ البَينِ اَفضَلُ مِن عامَةِ الصَّلاةِ وَالصِّيامِ‏: من از جد شما پيامبر (ص) شنيدم، كه مى ‏فرمود: اصلاح رابطه ميان مردم از انواع نماز و روزه مستحبّ هم برتر است». (تفسير نمونه)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر