سوره اعراف - آیه 204 - جزء 9
وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
معنای آیه
و چون قرآن خوانده شود، گوش بدان فرا دارید و خاموش مانید، امید که بر شما رحمت آید.
تفسیر قرآن
سوره ی اعراف با بيان عظمت قرآن کريم آغاز شده و با سخن در مورد قرآن پايان می پذيرد و مي فرمايد: «چون قرآن خوانده شود، به آن گوش دهيد و ساكت باشيد، شايد مشمول رحمت گرديد». چه قرآن براي شنيدن و فهميدن و به كار بستن است.
امام صادق (ع) فرمود: يَجِبُ الاِنصاتُ لِلقرآنِ فى الصَّلاةِ وَ فى غَيرِها وَ اِذا قُرِءَ عِندَكَ القرآنُ وَجَبَ عَلَيكَ الاِنصاتُ وَالاِستِماعُ: در نماز و غير نماز در برابر شنيدن قرآن سكوت واجب است و هنگامى كه نزد تو قرآن خوانده شود، بر تو سكوت و گوش فرا دادن لازم است ». (تفسیر برهان)
بنا بر روايات اگر امام جماعت مشغول قرائت باشد و ديگرى آيه اى تلاوت كند، مستحبّ است سكوت كند، سپس امام قرائت را تكميل كند.
چنان كه امام صادق (ع) فرموده: على (ع) در نماز صبح بود که ابن كوا» (خارجی) اين آيه را تلاوت كرد: «وَ لَقَدْ اُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ (كنايه به على (ع) در مورد قبول حكميّت در صفّين) و امام (ع) به احترام قرآن سكوت كرد تا آيه را به پايان رسانيد، سپس امام (ع) قرائت نماز را ادامه داد و «ابن كوا» آیه را دوباره تكرار كرد، باز امام (ع) سكوت كرد و «ابن كوا» براى سوّمين بار آيه را تكرار نمود و حضرت باز به احترام قرآن سكوت كرد، بعد اين آيه را تلاوت فرمود: «فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ وَلايَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لايُوقِنُونَ (مجازات الاهى در انتظار منافقان است و در برابر آنها بايد صبر کرد) و سوره را تمام كرده و به ركوع رفت». (تفسیر برهان)
البتّه سكوتِ واجب تنها در نماز جماعت، که امام مشغول خواندن حمد و سوره است، واجب می باشد و در باقى موارد مستحبّ و نشانه ى ادب است. علاوه بر اجماع و روايات جمله «لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ: شايد مشمول رحمت خدا شويد» نيز اشاره به مستحبّ بودن اين حكم باشد.
امام باقر (ع) فرمودند: قاريان قرآن سه گروه اند: گروهى قرآن را وسيله كسب و كار و معاش دانسته و بر مردم تحميل مى شوند، گروهى تنها قرآن را به زبان دارند و در عمل، احكامش را رعايت نمى كنند و گروهى كه قرآن را تلاوت كرده و دواى درد خود مى دانند و همواره با قرآن مأنوسند، خداوند به واسطه ى اين افراد عذاب را دفع كرده و به خاطر آنان باران نازل مى كند و اينان افرادى نادر هستند. (كافى 2/ 627 )
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر