تفسیر قرآن

در اين آيه و چند آيه ی بعد خداوند شرايط تبليغ و رهبري و پيشوايي را به صورت بديعي برای پيامبرش چنين بيان می دارد: نسبت به ديگران گذشت داشته باش، مردم را به كارهاي نيك و خردپسند فرمان ده و از نادان ها رخ برتاب و با آن ها مجادله و ستيزه مكن؛ ولی ترك سخت گيری مفهومش مجامله كاری نيست، بلكه رهبران و مبلّغان بايد همه ی حقايق را بگويند.

معروف چيزی است، که عقل و نقل آن را به رسميت می شناسند و منکر چيزی است، که عقل و نقل آن را به رسميّت نمی شناسند.

در امر به معروف و نهی از منکر سه شرط است: انسان خودش نيک باشد، روش امر به معروف و نهی از منکر را بداند و سوّم اين که معروف و منکر را بشناسد. چون اگر خود عامل نباشد سخنش بی اثر يا کم اثر است و نيز نبايد با بيان و قلم ناشايست تبليغ کرد.

جايگاه عفو حقّ شخصی است؛ ولی در باره احکام الاهی و حق امّت اسلامی تنها امر به معروف و نهی از منکر لازم است.

امام صادق (ع) ‌فرمود: خدای تعالیٰ پيامبرش را به مکارم اخلاق دعوت فرموده و در مسائل اخلاقي آيه اي جامع تر از اين آيه نيست. (مجمع)

در روايتي آمده: وقتي آيه فوق نازل شد،‌ پيامبر (ص) از جبرئيل در باره آن توضيح خواست،‌ جبرئيل بار ديگر بر آن حضرت نازل شد و گفت: «يا محمّد، اِنَّ اللهَ يَأمُرُكَ اَن تَعفوا عَمَّن ظَلَمَكَ وَ تُعطي مَن حَرَمَكَ وَ تَصِلُ مَن قَطَعَكَ: اي محمّد، خداوند به تو دستور مي دهد بر آن ها كه به تو ستم كرده اند گذشت نمايي‌ و به آن ها كه تو را محروم ساخته اند عطا كني و به آن ها كه از تو بريده اند پيوند برقرار سازي. (مجمع)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر