تفسیر قرآن

در اين آيه، براي تأكيد آيه قبلي مي‏ فرمايد: «من گنهكاران سركش را فوراً مجازات نمي كنم، بلكه به آن ها فرصت براي بيداري مي‏ دهم؛ و چون بيدار نشدند، گرفتارشان مي‏ سازم؛ چون از ملك و سلطنت من نمي توانند خارج شوند و نقشه من براي مجازاتشان هم حساب شده است و اين نعمت هايي هم، كه در اختيارشان قرار مي گيرد، آنها را به تدريج به عذاب نزديك مي كند.

در واقع اين دو آيه در مورد کيفر کسانی است، که به هدايت الاهی پشت کرده و به اسماء حسنای الاهی الحاد می ورزند و آيات الاهی را تکذيب می کنند؛ در نتيجه خدای تعالیٰ با استدراج و املاء به کيفر تکذيبشان آن ها را به سوی دوزخ می کشاند.

اميرمؤمنان علي (ع) فرموده:‌ كسي كه خداوند او را وسعت دهد و آن را مكافات استدراجي نداند، از محلّ خطر غافل مانده است. (نورالثّقلين)

و اميرمؤمنان (ع) می فرمايد: «رُبَّ مُنعِمٍ عَلَيهِ مُستَدرَجٌ: چه بسيار نعمت داده شده ای که مقدّمه بلا و نابودی اوست». (نهج البلاغه، حکمت 2(ع) 3)

و اميرمؤمنان (ع) فرمود: چه بسا کسی که با نعمت هايي که به او رسيده، به دام افتد و با پرده پوشی بر گناه فريب خورد و با ستايش شدن آزمايش گردد و خدا کسی را چون مهلت دادن نيازمود». (نهج البلاغه، حکمت 116)

و امام صادق (ع) در تفسير آيه فوق فرمود: منظور اين آيه بنده گنهكاري است كه پس از انجام گناه، خداوند او را مشمول نعمتي قرار مي ‏دهد؛ ولي او نعمت را به حساب خوبي خودش گذاشته و از استغفار در برابر گناه غافل سازد. (تفسير برهان)

و امام علی (ع) فرموده: وقتي خدا خير بنده اي خواهد، چون مرتكب گناهي شود، مجازاتش مي كند، تا به ياد توبه افتد و چون شرّ بنده اي خواهد، وقتي كه گناهي كند، نعمتي به او مي بخشد، تا استغفار را فراموش كند و به گناه ادامه دهد. (تفسير برهان)

امام صادق (ع) فرمود: خداوند، دوستان خود را با تلخى ‏ها هشدار مى‏ دهد و نااهلان را در رفاه، رها مى ‏كند. (تفسير نمونه)

امام صادق (ع) مى ‏فرمايد:كم من مغرور بما قد انعم الله عليه و كم من مستدرج يستر الله عليه و كم من مفتون بثناء الناس عليه‏: چه بسيارند كسانى كه بر اثر نعمت هاى پروردگار مغرور مى ‏شوند و چه بسيارند گنهكارانى كه خدا بر گناهشان پرده افكنده ولى با ادامه گناه به سوى مجازات پيش مى ‏روند و چه بسا كسانى كه از ثناى مردم فريب مى‏ خورند. (نورالثقلین)

و امام صادق (ع) در تفسير آيه فوق فرمود: «هُوَ العَبدُ يَذنِبُ الذَّنبَ فَتَجَدَّدُ لَه النِّعمَةَ مَعَهُ تُلهِيهِ تِلكَ النِّعمَةُ عَن الاِستِغفارِ عَن ذالِكَ الذَّنب‏: منظور از اين آيه بنده گنهكارى است كه پس از انجام گناه، خداوند او را مشمول نعمتى قرار مى‏ دهد ولى او نعمت را به حساب خوبى خودش گذاشته و از استغفار در برابر گناه غافلش مى ‏سازد. (نورالثقلین)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر