تفسیر قرآن

و در اين آيه مجازات مجرمان را چنين بيان می فرمايد: وقتي از ترك كاري (ماهيگيری) كه از آن نهي شده بودند سرپيچي كردند، به آن ها گفتيم بوزينگاني رانده شده گرديد.

امام على (ع) فرموده: قومى از اهل «ايله» از دودمان «ثمود» در روزهاى شنبه ماهى ‏هايى به امر خداى تعالى به سمتشان مى ‏آمدند تا بدين وسيله اطاعتشان آزمايش شود، ماهى ‏ها تا لب آب آمده و بلكه از دريا راه نهر را گرفته و تا درب منزل هاشان نزديك مى ‏شدند و ايشان با اين كه ممنوع بودند، ماهيان را گرفته و مى‏ خوردند و علماى ايشان از صيد آنها بازشان نمى ‏داشتند، شيطان هم برايشان كلاه شرعى درست كرد و به عده‏ اى از ايشان الهام كرد كه شما از خوردن آن ممنوع شده‏ ايد نه از صيدش، به همين جهت روز شنبه صيد مى‏ كردند و روزهاى ديگر آن صيد را مى ‏خوردند.

طايفه ديگرى از ايشان كه اصحاب يمين بودند به اعتراض برخاسته و گفتند: ما شما را از عقوبت خداوند تحذير مى ‏كنيم، زنهار كه مخالفت امر او مكنيد، طايفه سوّم از ايشان كه اصحاب شمال بودند سكوت كرده و از اندرز ايشان لب فرو بستند و تازه طايفه دوّم را ملامت كردند كه شما چرا گنهكاران را موعظه مى‏ كنيد، با اين كه مى ‏دانيد ايشان مردمى هستند كه خداوند به عذاب شديدى عذاب و يا هلاكشان خواهد كرد.

آن طايفه در جواب گفتند: براى اين كه در نزد پروردگارمان معذور باشيم و براى اين كه شايد گنهكارى از گناه دست بر دارد، خداى تعالى مى‏ فرمايد: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ» يعنى بعد از آن كه آن مواعظ را نديده گرفته و هم چنان به گناه خود ادامه دادند طايفه دوّم به ايشان گفتند: از اين به بعد با شما زندگى نخواهيم كرد، حتّىٰ يك شب هم در شهر نمى‏ مانيم، اين شهرى است كه خدا در آن نافرمانى مى ‏شود و خوف اين هست كه بلايى بر شما نازل شود و ما را هم بگيرد.

على (ع) سپس اضافه كردند كه اين طايفه همان طور كه گفته بودند از ترس بلا از شهر بيرون رفته در نزديكى شهر فرود آمدند و شب را زير آسمان به سر بردند. صبح رفتند تا سرى به اهل معصيت بزنند، ديدند دروازه شهر بسته شده و هر چه در زدند صداى احدى را نشنيدند، ناگزير نردبانى گذاشته و از ديوار بالا رفتند و مردى از نفرات خود را به بالاى نقطه‏ اى كه مشرف به اهل شهر بود فرستادند تا خبرى بياورد، آن مرد وقتى نگاه كرد گروهى ميمون دم دار را ديد كه صدا به صداى هم داده بودند.

وقتى برگشت و آنچه ديده بود باز گفت، همگى دروازه ‏ها را شكسته و وارد شهر شدند، ميمون ها همشهريان و بستگان خود را شناختند و ليكن انسان ها افراد ميمون ها را از يكديگر تشخيص نداده و بستگان خود را نشناختند، وقتى چنين ديدند گفتند: شما را نهى كرديم و از عاقبت شوم گناه زنهار داديم.

سپس على (ع) اضافه كرد: به آن خدايى كه دانه ‏هاى گياه را در زير خاك مى ‏شكافد و خلايق را مى‏ آفريند من قوم و خويش همان ميمون‏ها را كه در اين امّت‏اند مى‏ شناسم، مردمى هستند كه از كار زشت نهى ننموده و در برابر آن اعمال غيرت نمى‏ كنند، بلكه معروفى را هم كه بدان مأمورند ترك مى ‏كنند و در نتيجه دچار تفرقه شدند، خداى تعالىٰ هم در حق ايشان فرموده: «فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ پس مردم ستمكار از رحمت خدا دور باشند» هم چنان كه در حق بنى اسرائيل فرموده: اَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَ اَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذابٍ بَئِيسٍ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ» (تفاسیر درّ منثور، عیاشی و قمی)

کسانی که علم و عملشان را در شيطنت، مکر و خيانت به کار می برند، به تدريج امکان اين صفات را که در آن ها به صورت قوّه بود، به فعليّت می رسانند؛ چنان که در آيه ديگر می فرمايد: «اُولئِکَ کَالاَنعامِ بَل هُم اَضَلُّ» (اعراف 169) و برخی آيات بعضی انسان ها و جن ها را شيطان می دانند: «شَياطينَ الاِنسِ وَالجِنِّ.» (انعام 112)

چنان که شخصی گويد: در ايّام حجّی که همراه امام سجّاد (ع) بودم، گفتم: «مااَکثَرَ الحَجيج: چقدر حاجی زياد است؟». امام) (ع) فرمود: «مااَکثَرَ الضَجيج وَ اَقَلَّ الحَجيج: چقدر داد و فرياد زياد و حاجی کم است؟» عرض کردم: يعنی چه آقا؟ فرمود: می خواهی بدانی؟ عرض کردم: آری. حضرت دستی بر چشمم کشيد و لبی بر هم زد و فرمود: چه می بينی؟ عرض کردم: حيوانات مختلفی، که تعداد کمی آدم هم در ميان آن ها هستند؛ و چون وحشت کردم، امام (ع) دوباره دستی بر چشمم کشيد و به حال اوّل برگشتم». (بحار 26 /130)

گفتنی است، همان گونه که انسان امکان و قوّه شيطان شدن دارد، امکان و قوّه فرشته شدن هم دارد. کسانی که مانند فرشتگان علم و عملشان را در اطاعت خدا به کار گيرند: «لايَعصونَ اللهَ مااَمَرَهُم وَ يَفعَلونَ مايُؤمَرونَ» (تحريم 6) به تدريج امکان و قوّه فرشته شدن، که در آن ها هست، به فعليّت می رسانند و در آن حال از فرشتگان هم برتر می شوند؛ چون دارای شهوت و غضب اند، که فرشته فاقد است.

پيامبر (ص) فرمودند: «لاتَركَبوا مَا ارتَكَبَ اليَهودُ فَتَستَحِلّوا مَحارِمَ اللهِ بِاَدنَى الحِيَل: آنچه يهود مرتكب شدند كه با كوچك‏ترين حيله و توجيه، حرام ‏هاى خدا را حلال‏ مى ‏كردند، شما انجام ندهيد. (تفاسير فرقان و درّالمنثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر