تفسیر قرآن

با عبور معجز آسای بنی اسرائيل از دريا به امر خدا، مبارزه موسیٰ و فرعون پايان يافت و داستان آن حضرت با جهّال بنی اسرائيل و افراد سركش و لجوج آغاز گرديد، گرفتارى ای که به درجات، سخت تر از درگيرى با فرعون و فرعونيان بود.

از آنجا که بنی اسرائيل سال ها در مصر با بت پرستان بودند، وقتی از دريا گذر داده شدند، در مسير راه قومى ديدند، كه بت‏هايی می پرستيدند. بنی اسرائيل با ديدن آن ها به موسی (ع) گفتند: چنان که اين ها خدايانی دارند، تو هم براي ما خدايی درست كن. موسی (ع) گفت: به راستی که شما مردمی نادانيد.

علّامه طباطبائی» گوید: یعنی چطور من براى شما غير از خدا معبودى مصنوع تهيه كنم و حال آن كه معبود مصنوع معبود نيست؛ چون سِمَتِ پروردگارى ندارد و پرستش غير پروردگار باطل است.

قومش گفتند: ما چطور خدايى را بپرستيم كه نه او را مى ‏بينيم و نه بدو راهى مى‏ يابيم. موسى (ع) فرمود: او را به صفاتى كه از او سراغ داريد بپرستيد و آن صفت اين است كه او شما را با آيات باهره و دين حقى كه براى شما فرستاده و همچنين با نجات دادن شما از چنگ فرعون و عمل او شما را بر عالميان برترى داده است. (المیزان)

ساحران كه عمری با سحر و جادو سر و کار داشتند، با ديدن يك معجزه چنان به خدا مؤمن شدند، كه تهديدهاى فرعون آنان را نلرزاند؛ ولى بنی اسرائيل با ديدن آن همه معجزات و پس از پيروزى بر فرعون، تازه از موسى (ع) تقاضاى بت كردند. از اين مطلب استفاده مى‏ شود منشأ بت‏پرستى و نشناختن خدا، جهل و نادانى است.

ابى واقد ليثى گفته: قبل از جنگ‏ حنين روزى در خدمت رسول خدا (ع) از شهر بيرون شده و به درخت سدرى رسيديم. من عرض كردم: يا رسول الله، چه مى ‏شود كه شما اين درخت را براى ما مسلمين «ذات انواط» قرار دهى تا ما نيز مانند مشركين ذات انواط داشته باشيم و اين ذات انواط درخت سدرى بوده كه كفّار شمشيرهاى خود را به آن آويخته و در پيرامون آن معتكف مى‏ شدند. رسول خدا (ص) در پاسخ من از در تعجّب و وحشت فرمود: «الله اكبر. اين همان پيشنهادى است كه بنى اسرائيل به موسى كرده و گفتند: «اِجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ» شما نيز سنّت امّت‏هاى گذشته را عملى مى‏ كنيد. (درّ منثور)

وقتى رأس الجالوت یهودی به امام على بن ابى طالب (ع) عرض كرد: شما مسلمانان بيش از سى سال از رحلت پيغمبرتان نگذشت كه به جان هم افتاده و بروى يكديگر شمشير كشيديد، حضرت در جوابش فرمود: ما در باره دستورات پيامبرمان اختلاف كرديم، نه در باره نبوّتش؛‌ ولي شما هنوز پايتان از آب دريا خشك نشده بود، كه به پيامبرتان گفتيد: براي ما خدايی قرار ده، چنان كه اين بت پرستان خدايانی دارند. (تفسير برهان)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر