سوره اعراف - آیه 18 - جزء 8
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ۖ لَّمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكُمْ أَجْمَعِينَ
معنای آیه
فرمود: «نکوهیده و رانده، از آن [مقام] بیرون شو؛ که قطعاً هر که از آنان از تو پیروی کند، جهنّم را از همه شما پر خواهم کرد.»
تفسیر قرآن
از آنجا كه ابليس بنی آدم را تهديد به انتقام کرد و قسم خورد غرض خلقت آنان را كه شكر است، كفران خواهد کرد، خدای تعالیٰ در جوابش پيروانش را هم با او شريك ساخته و فرمود: نكوهيده و ذليل و مطرود از اين مقام بيرون رو و هر كس از آدميان هم از تو پيروي كند، بي ترديد جهنّم را از همه شما پر مي كنم.
ابوحنيفه سه عقيده القا مى كرد: يكى اين كه تمام افعال بندگان، فعل خداست و آنان در كارهاشان مجبورند، دوّم آن كه خدا قابل ديدن است و سوّم آن كه شيطان را به آتش نمی توان سوزاند، زيرا آتش در آتش تأثير ندارد.
بهلول شاگرد امام صادق (ع) برای بطلان عقايدش كلوخی بر سرش زد. چون شكايت او را به خليفه کرد و او علّت را جويا شد، بهلول گفت:
اوّلاً به اقرار خودش، خدا اين كار را کرده نه من.
ثانياً به دروغ مى گويد سرش درد می كند، زيرا اگر دردی دارد بايد آن را نشان دهد.
ثالثاً، انسان از خاك است و خاك در خاك تأثير ندارد». (تفسير اثنیٰ عشری)
امام صادق (ع) فرمود: به خدايي كه محمّد (ص) را مبعوث كرد، شيطان ها در اطراف مؤمن بيشترند از زنبورهايي كه پيرامون گوشت آمد و شد مي كنند. (عياشي)
و امام صادق (ع) فرموده: ابليس گفت: پروردگارا، آيا با اين كه تو خداوند عادلي، ثواب اعمال گذشته ی مرا نمي دهي؟ فرمود: از مثوبات آخرت نمي دهم؛ ولی از لذائذ دنيا هرچه خواهي بگو. ابليس گفت: مرا تا روز قيامت زنده دار. خداي تعاليٰ درخواستش را پذيرفت. آن گاه گفت: مرا بر فرزندان آدم مسلّط كن، اين را نيز پذيرفت. گفت: مرا مانند خون در سراسر وجود آنان راه ده، فرمود: راهت دادم. گفت: در مقابل هر فرزندي براي بشر براي من دو فرزند به وجود آيد، من آدميان را ببينم و آنان مرا نبينند و من به هر صورتي كه بخواهم بتوانم در برابرشان درآيم. خداي تعاليٰ اين ها را نيز پذيرفت. ابليس گفت: خدايا، مرا بيشتر ده. فرمود: من براي تو و ذرّيّه تو در سينه هاي بشر جا دادم. ابليس گفت: مرا بس است «فَبِعِزَّتِكَ لَاُغوِيَنَّهُم اَجمَعينَ؛ اِلّا عِبادَكَ مِنهُمُ المُخلَصينَ. (عياشي)
سؤال: شيطان از خدا خواست به عنوان مزد عبادت هايش تا روز قيامت تا آنجا كه مي تواند بني آدم را مثل خودش از راه خدا منحرف كند و خداي عادل نيز به او مهلت داد، ولي ما چه گناهي كرده بوديم، كه اختيار گمراهي مان را به او داد؟
پاسخ:
اوّلاً، وجود شيطان نه فقط براي انسان مضرّ نيست، بلكه مفيد هم هست؛ زيرا اگر شيطاني نبود، كه انسان را به كارهاي خلاف اغوا كند، انسان خوب و مؤمن از انسان بد و كافر بازشناخته نمي شد.
ثانياً، خدا در مقابل شيطان، كه با وسوسه هايش سعي در گمراهي انسان دارد، نيروي عقل و خرد براي شناخت حق از باطل و خوب از بد به آدم عنايت فرموده است.
ثالثاً، پيامبران را براي هدايت و راهنمايي او فرستاده است، تا با تعليم آنچه كه عقلش قوّه تميز آن ها را ندارد و نيز تشويق و انذارش، وي را ياري كنند.
رابعاً، اگر شيطان نبود، اصولاً بهشت هم در انتظار انسان نبود، همان طوري كه جمادات و نباتات شيطاني براي گمراه كردن ندارند و در نتيجه رفتن به بهشت و قرب به خدا هم براي آن ها معني ندارد.
خامساًً، خداوند در مقابل شياطيني كه آدم را براي انجام كارهاي بد وسوسه مي كنند، فرشتگاني مأمور كرده است، تا الهام بخش نيكي ها به انسان باشند.
سادساً، وجود يك دشمن قوي در مقابل انسان باعث پرورش و ورزيدگي او مي شود؛ همان طوري كه قهرمانان بزرگ آن هايي هستند، كه بارها با حريفان قوي پنجه در افتاده باشند.
از امام باقر (ع) روايت شده: ايستاده آب مياشام، در آب راكد بول مكن، بين قبور مگرد، به تنهايي در خانه اي به سر مبر و با يك لنگه كفش راه مرو؛ زيرا در اين احوال شيطان از هر حال ديگر به سوي بندگان خدا شتابان تر است. (كافى (ص) /534 ح 8)
امام صادق (ع) فرمود: هر چيزي از مال حرام، شيطان در آن شريك است. ( قمي)
و در حديث آمده: هركه در حال مستي بخوابد عروس شيطان است. (الميزان)
در اسلام به میکرب هم شیطان گفته می شود.
چنان که اميرمؤمنان (ع) فرموده: خانه شيطان در خانه هاي شما تار عنكبوت است. (الميزان)
و اميرمؤمنان (ع) فرموده: دستمال گوشت را در خانه نگذاريد كه جاي شيطان است و خاكروبه در پشت در نريزيد، كه شيطان آنجا منزل مي كند. (الميزان)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر