تفسیر قرآن

و از آنجا كه امتناع شيطان از سجده بر آدم (ع) يك امتناع ساده و يك گناه عادّي نبود، بلكه يك سركشي حاكي از كفر و انكار علم و حكمت خدا بود؛ از اين رو، خداوند به او فرمود: «به جرم اين كه امر مرا اطاعت نکردی، که بر آدم سجده کنی، از مقام و موقعيّتي كه به تو دادم، فرود آي، چون مقام تو مقام خضوع و سجده و فرمان بری بود و تو نمی ‏بايد در چنين مقامی تكبّر كنی؛ پس برون شو، كه تو از خوارشدگانی.

مبدأ اين هبوط معنوی، آسمان يا بهشت نبود، بلکه مقام برتر از لحاظ تقرّب الاهی و مصاحبت با فرشتگان بود.

از آنجا كه هر كس هر چه دارد از خداست؛ هيچ مخلوقي را نرسد، كه تكبّر ورزد؛ يعني خود را از ديگري بزرگ تر بداند، بلكه كبريايي و بزرگي تنها برازنده ی خداست. تكبّر دوستان خدا در برابر دشمنان او هم در حقيقت افتخار كردن به بندگي خداست.

امام علی (ع) فرمود: از سرنوشت ابليس عبرت گيريد كه با سابقه‏ شش هزار سال عبادت چگونه با لحظه ای تكبّر سقوط كرد. (نهج البلاغه، خطبه 192

رسول اكرم (ص) فرمودند: در قيامت، متكبّرين در خوارترين صورت محشور شده و زير پاى اهل محشر لگدمال مى‏ شوند. (تفسير مراغی)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: هر كس تواضع و فروتنی كند، خداوند او را بالا برد و هر كس تكبّر و گردنكشی كند، خدا او را خوار و پست گرداند. (محجّة البيضاء (ص) / 215)

امام صادق (ع) فرموده: ريشه ‏هاي كفر سه چيز است. حرص، تكبّر و حسد.

حرص سبب شد آدم از درخت ممنوع بخورد، تكبّر سبب شد ابليس از فرمان خدا سرپيچد و حسد سبب شد يكي از فرزندان آدم ديگري را به قتل رساند. (كافي، باب اصول كفر 2/219)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر