تفسیر قرآن

آن گاه به پيامبراکرم (ص) مى ‏فرمايد: اين حجت عليه خود شما نتيجه مى ‏دهد و شما از آنجايى كه در معارف الهى جاهل و پيرو ظن و تخمينيد نمى‏ فهميد، چون حجت شما دلالت مى‏ كند بر اينكه شما در مقابل كسى كه شما را به ترك شرك و ترك افتراى به خدا دعوت مى ‏كند حجتى نداريد.

و آن حجتى كه شما به خيال خود عليه او اقامه كرده‏ ايد عليه خود شما و حجت خدا است. براى اينكه شما در اين حجت اقرار كرده ‏ايد بر اينكه اگر خداوند مى ‏خواست همه شما را مجبور به ايمان و ترك شرك و ترك تحريم مى‏ كرد، و چون نكرده و شما را به اختيار خودتان باقى گذارده مى‏ تواند شما را به ترك شرك و تحريم دعوت نمايد.

خدا با فطرت توحيدى كه در انسان قرار داده و با هدايت انبيا و عقل، حجّت را بر مردم تمام كرده و راه خير و شرّ و پايان نيك يا بد هر كدام را در کتاب های آسمانيش بيان داشته است. براى خطاكاران هم راه توبه و جبران را باز گذاشته است. معجزه ‏هاى روشن انبيا و دلايل محكم آنان و سازگارى دين با فطرت و عقل، حجّت را بر مردم تمام كرده است.

امام كاظم (ع) فرمود: «اِنَّ لِلَّهِ عَلَی النّاسِ حُجَّتَينِ: حُجَّةٌ ظاهرة و حُجَّةٌ باطِنَةٌ؛ فَاَمَّا الظّاهِرَةُ فَالرَّسُلُ وَالاَنبِياءُ وَالأئِمَّةُ وَاَمَّا الباطِنَةُ فَالعُقُولُ‏: خداوند بر مردم دو حجّت دارد: حجّت آشكار و حجّت پنهان. حجّت آشكار، رسولان و انبياء و امامانند و حجت باطن عقول اند». (نورالثّقلين)

چون از امام صادق (ع) از تفسير «فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ» پرسيدند: فرمود: خدا در روز رستاخيز به بنده خود می گويد: بنده من، آيا می دانستی و گناه كردی؟ اگر بگويد: آری، می فرمايد: چرا به آنچه می دانستی عمل نكردی؟ و اگر بگويد نمى‏ دانستم، می گويد: چرا ياد نگرفتی تا عمل كنی؟ در اين موقع فرو می ماند و اين است معنی حجّت بالغه». (نورالثّقلين)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر