تفسیر قرآن

در اين آيه به تعدادی از نعمت های خداوند بر بندگان اشاره کرده می فرمايد: خدا كسی است، كه باغ هايي از درختان با داربست و بدون داربست پديد آورده است. و همچنين درختان نخل و کشتزارها با محصولات گوناگون و انار و زيتون که در عين اين كه از نظر ظاهر با هم شباهت دارند، از نظر ميوه و خاصيّت غذايى بسيار با هم متفاوتند.

از ميوه آن ها هنگامی كه به ثمر نشست، بخوريد؛ ولی فراموش نكنيد، كه هنگام چيدن، حق الاهی آن را ادا كنيد و از اسراف در خوردن و خرج کردن بپرهيزيد و از حدّ اعتدال خارج نشويد؛ زيرا خداوند اسراف کنندگان را دوست نمی دارد.

از آنجا که نور، هوا، آب، خاك، توان و فكر، همه از خداست؛ پس او بر همه چيز حقّ دارد. از این رو، آيه شريفه فرموده از ميوه‏ ها و حبوبات براى فقرا حقّى است که در روز درو غلّات و چيدن ميوه ‏ها بايد داده شود.

امام صادق (ع) فرمودند: «اگر مسلمان يافت نشد، حقّ برداشت را به مشرك فقير بپردازيد.» (بحار 93/ 96)

«و لاتسرفوا» یعنی در استفاده از اين ميوه‏ ها و غلات از آن حدى كه براى معاش شما صالح و مفيد است تجاوز نكنيد، هر چند شما صاحب آنها هستيد ولي نمى ‏توانيد در خوردن آن و بذل و بخشش از آن زياده روى كنيد، و يا در غير آن مصرفى كه خدا معين نموده مثلا در راه معصيت خدا صرف نماييد. و همچنين فقيرى كه از شما مى‏ گيرد نمى ‏تواند در آن اسراف نموده مثلا آن را تضييع كند.

امام صادق (ع) فرمودند: اين حقّ برداشت، غير از زكات است. (برهان)

و امام صادق (ع) فرمودند: ميوه را شب برداشت نكنيد و شبانه درو نكنيد تا فقيران حاضر شوند و چيزى بگيرند. (كافی 3/ 5(ص) 5)

امام باقر (ع) فرمود: شخصى زراعتى داشت، كه تمام محصولاتش را صدقه مى‏ داد و خود و عيالش بى ‏چيز مى ‏ماندند، خداوند در اين آيه عملش را اسراف خواند. (نورالثقلين)

اين آيه، درس خداشناسى را همراه با اجازه مصرف خواركى‏ ها و انفاق به محرومان و اعتدال در مصرف و انفاق را بيان مى ‏كند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر