معنای آیه
«همان طور كه برای تو دشمنانی از شيطان های انسی و جنّی درست كرده ايم، براي هر پيامبري نيز دشمناني از شياطين جنّ و انس قرار داده بوديم، كه براي فريب يكديگر سخنان فريبنده القا مي كردند، اگر پروردگارت مي خواست چنين نمی کردند و اين بدان خاطر است، كه معلوم شود، چه كساني با آزادي به حرف انبيا گوش مي كنند و خود را به كمال و قرب خدا مي رسانند و چه كساني حرف شياطين را گوش مي كنند و با دور شدن از خدا به جهنّم سقوط مي كنند؟»
شيطان های جنّی شيطان های انسی را وسوسه می کنند و شيطان های انسی هم آن القائات را برای فريب ديگران و حتّیٰ فريب خود به همديگر می رسانند. اين شياطين جنّي و انسي را رها كن، تا هر مانعی در راه ايمان آوردن مردم ايجاد كنند؛ چون اقدامات آن ها در مقابل خدا ناچيز است.
با آن كه فاعل همه چيز خداست: «اَللهُ خالِقُ كُلِّ شَيءٍ»؛ (رعد 16)؛ ولي از آن جهت در آياتي بدي ها را به شياطين انسي و جنّي نسبت مي دهد، كه اين خداست كه آن ها را با چنين اثرهايي و اختياراتی خلق است و اين هم خود حكمت دارد؛ زيرا سبب مي شود هر كس با آزادي راه تكامل يا سقوط خود را انتخاب كند.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر