تفسیر قرآن

پس از ذكر خالقيّت خداوند برای همه چيز و ابداع و ايجاد آسمان ها و زمين و منزّه بودن او از عوارض جسم و جسمانی و همسر و فرزند و عالم بودن او به هر چيز، می فرمايد: «اين است خدايي كه پروردگار شماست، خدايي جز او نيست، خالق همه چيز است، پس تنها او را بپرستيد‌ و بدانيد كه او ناظر و مراقب شماست.»

ولی «خدا خالق هر چيز است» رابطه علّيّت و معلوليّت در بين موجودات را باطل نمی کند؛ زيرا اگر اين قانون باطل باشد، راهی به اثبات صانع باقی نمی ماند. حتّیٰ حجّيّت و حقّانيّت خود قرآن کریم به وسيله ی عقل اثبات شده و ممكن نيست نتيجه يك دليل خودش را ابطال كند؛ چون ابطال آن دليل ابطال خودش است؟

اصولاً خالقيّت خداوند نسبت به افعال ما منافاتی با اختيار ما ندارد؛ زيرا افعال ما از آن رو به خدا نسبت داده می شوند، كه او به ما قدرت و اراده و اختيار داده است؛ ولی از اين نظر كه ماييم، كه از قدرت و اختيار خداداد استفاده كرده و يكی از دو طرف فعل يا ترك را انتخاب می كنيم، افعال به ما نسبت داده می شوند و ما در مقابل آن ها مسئوليم.

و به تعبير فلسفی خالقيّت ما در طول اراده ی خداست نه در عرض خالقيّت او، تا با يكديگر تعارض و منافات داشته باشند. چنان که کارهای کارمندان یک اداره هم كار رئيس آن ها محسوب مى‏ شود و هم کار کارمندان؛ چون از آنها سلب اختيار نشده است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر