سوره انعام - آیه 93 - جزء 7
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثْلَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ ۗ وَلَوْ تَرَىٰ إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنفُسَكُمُ ۖ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ
معنای آیه
و کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ میبندد یا میگوید: «به من وحی شده»، در حالی که چیزی به او وحی نشده باشد، و آن کس که میگوید: «به زودی نظیر آنچه را خدا نازل کرده است نازل میکنم»؟ و کاش ستمکاران را در گردابهای مرگ میدیدی که فرشتگان [به سوی آنان] دستهایشان را گشودهاند [و نهیب میزنند:] «جانهایتان را بیرون دهید»؛ امروز به [سزای] آنچه بناحق بر خدا دروغ میبستید و در برابر آیات او تکبر میکردید، به عذاب خوارکننده کیفر مییابید.
تفسیر قرآن
امام باقر (ع) فرموده: اين آيه در مورد يكي از كاتبان وحي به نام «عبدالله بن سعد ابن ابي سرح» نازل شده، كه چون پيامبر (ص) مي فرمود: «عَليماً حَكيماً» او مي نوشت: «غَفوراً رَحيماً» و وقتي مي فرمود: «غَفوراً رَحيماً» مي نوشت: «عَليماً حَكيماً». بعد مرتد شد و به مكّه رفت و ادّعا نمود، من هم مي توانم مانند آيات قرآن بياورم. بعضى هم شأن نزول آيه را ادّعاى پيامبرى «مسيلمه كذّاب» دانسته اند كه در اواخر عصر پيامبر ص پيش آمد؛ ولی با توجّه به این که آيه مکّی است، به دستور پيامبر ص در اينجا قرار داده شده است. (مجمع)
به دنبال ردّ گفتار يهود مي فرمايد: چه كسي ستمكارتر است از آن كه بر خدا دروغ بندد يا بگويد بر من وحي شده؛ ولي بر او وحي نشده؟ همچنان كه بعضي از خلفا هم در دين بدعت گذاشتند.
و كسي كه بگويد: من هم آياتي همچون خدا نازل مي كنم؟ و كاش اين ستمگران را در سكرات مرگ مي ديدي كه فرشتگان قبض ارواح بر آنها دست گشوده اند و بر آن ها نهيب مي زنند: جان هاي خويش برآريد؛ امروز به سزاي آنچه به ناحقّ در باره ی خدا مي گفتيد و در برابر آيات او تكبّر مي كرديد، به عذاب خفّت باري مجازات مي شويد.
امام علي (ع) مي فرمايد: مرگ براي مؤمن همچون كندن لباس چركيني و گشودن بندها براي پوشيدن بهترين لباس ها و راحت ترين منزل هاست؛ ولي مرگ براي كافر چون كندن لباس فاخري است براي پوشيدن چركين ترين و خشن ترين لباس ها و نقل مكان از بهترين منزل ها به بدترين منزل ها و بزرگ ترين عذاب هاست. (تفسير الكاشف)
امام باقر (ع) مدّعيان دروغين امامت را از مصاديق اين آيه دانسته اند. (نورالثّقلين)
از «أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ» بر می آيد که روح مجرّد از جسم و مستقلّ است.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر