معنای آیه
ظلم گناه است؛ ولي هر چه موقعيّت كسي كه به او ظلم مي شود بزرگ تر باشد، ظلم بر او نيز بزرگ تر است و از آنجا كه مقامي ارجمندتر از خدا نيست، به صورت استفهام انكارى مي پرسد: «چه كسي ستمكارتر از كساني است كه بر خدا دروغ بسته و شريكاني براي او قرار مي دهند يا آيات او را كه بر پيامبرش نازل كرده، تكذيب مي نمايند؟ ستمكاران رستگار نخواهند بود».
به راستی چه ظلمی از اين بالاتر است، كه انسان جمادی و يا انسان ضعيفی همچون خود را همتای خدای همه دان و همه توان و عالم آفرين قرار دهد؟ اين كار از سه جهت ظلم است: ظلم به خدا كه شريكی برای او قرار داده، ظلم بر خويشتن كه خود را تا سرحدّ پرستش يك قطعه سنگ و چوب پايين آورده و ظلم بر اجتماع كه بر اثر شرك گرفتار تفرقه کرده است؛ مسلّماً چنين ستمگرانی هرگز روی رستگاری نخواهند ديد.
«مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرىٰ عَلَى اللهِ كَذِباً» اشاره به انكار توحيد است و «اَوْ كَذَّبَ بِآياتِهِ» اشاره به انكار نبوّت است؛ چون از آیات خدا فرستادن پیامبران به وسیله ی اوست.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر