تفسیر قرآن

در آيه‏ پيش، مسائل آفاقی و خلقت آسمان‏ها و زمين مطرح بود و در اين آيه، آيات انفسی يعنی خلقت انسان و حيات محدود او در اين دنيا و می فرمايد: «اين خداست، که شما را از گِلی آفريد؛ سپس برای عمر شما مدّتی مقرّر معيّن کرد و اجل حتمی و ثابت نزد اوست. شگفتا با اين همه دلايل آشکار در يکتايي و ربوبيّت او، باز در شکّيد!».

«اجل مسمّى» مرگ طبيعى و «اجل» مرگ زودرس است.

خداوند برای عمر انسان دو نوع زمان‏ بندی قرار داده: يكی اجل حتمی كه اگر همه‏ مراقبت ‏ها هم به عمل آيد، عمر مانند نفت چراغ روزی تمام می شود؛ و ديگر اجل غير حتمی، مثل چراغی كه نفت دارد، ولی باد آن را خاموش کند. عمر بعضی هم بر اثر سوء تغذيه يا ابتلا به اعتياد و يا خودكشى يا ارتكاب گناهان خيلى زودتر از عمر طبيعی سپری می شود.

امام صادق (ع) فرمود: «هُما اَجَلانِ: اَجَلٌ مَحتومٌ وَ اَجَلٌ مَوقوفٌ‏: اشاره به دو اجل است، حتمى و مشروط» و در احاديث ديگرى تصريح گرديده، كه اجل غير حتمى (مشروط) قابل تقديم و تاخير است و اجل حتمى قابل تغيير نيست. (نورالثقلين)

امام صادق (ع) فرمود: اجل مسمّىٰ، اجلى است كه در شب قدر براى مَلَكُ المَوت تعين شده و آن همان اجلى است كه در باره ‏اش فرمود: «فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ» و اجل در اين آيه همان اجلى است كه در شب قدر به ملك الموت ابلاغ شده است و امّا آن ديگرى اجلى است كه مشيّت خدا در آن كارگر و مؤثّر است يعنى اگر بخواهد مدّتش را جلوتر و اگر بخواهد عقب‏ تر مى ‏اندازد. (تفسیر عیاشی)

امام صادق (ع) فرمود: اجل مقضى اجل حتمى است كه خداى تعالىٰ به وقوع حتمى آن حكم فرموده و اجل مسمّىٰ اجلى است كه ممكن است نسبت به وقوع آن بدا حاصل شود وخدا هر قدر بخواهد آن را جلو انداخته و يا تعويق بياندازد، ولي در اجل حتمى تقديم و تاخير نيست. (تفسير قمى)

كارهايی چون صله‏ رحم، صدقه، زكات و دعا سبب طول عمر و اعمالى چون قطع رحم و ظلم، سبب كوتاهی عمراند. (مستدرك 15/ 249)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر