سوره مائده - آیه 116 - جزء 7
وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَٰهَيْنِ مِن دُونِ اللَّهِ ۖ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ۚ إِن كُنتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ۚ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ ۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
معنای آیه
و [یاد کن] هنگامی را که خدا فرمود: «ای عیسی پسر مریم، آیا تو به مردم گفتی: من و مادرم را همچون دو خدا به جای خداوند بپرستید؟» گفت: «منزهی تو، مرا نزیبد که [در باره خویشتن] چیزی را که حق من نیست بگویم. اگر آن را گفته بودم قطعاً آن را میدانستی. آنچه در نفس من است تو میدانی؛ و آنچه در ذات توست من نمیدانم، چرا که تو خود، دانای رازهای نهانی.
تفسیر قرآن
در آيه ى 109 همين سوره خوانديم كه خداوند پيامبران را در قيامت جمع كرده، از آنان مى پرسد: از مردم چه پاسخى شنيديد؟ اين آيه، گفت و گوى خدا و حضرت عيسى (ع) را در آن روز بيان مى كند و حضرت عيسی (ع) هم وضع زندگی خود را بيان می دارد و مي فرمايد: خدا در روز قيامت مي گويد: اي عيسي بن مريم، آيا تو به مردم گفتي كه من و مادرم را علاوه بر خدا به خدايي بگيريد و بپرستيد؟ و مسيح مي گويد: خداوندا، تو از هر گونه شريكي پاك و منزّهي. مرا نسزد سخني گويم كه شايسته من نيست؟ و اگر چنين مي گفتم، تو قطعاً مي دانستي؛ زيرا تو از آنچه در دل دارم آگاهي، ولي من از آن چه در ذات توست آگاهي ندارم؛ چون تنها تويي كه داناي اسرار نهاني.
امام باقر (ع) در تفسير جمله «تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لاأَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ؛ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ» فرموده: اسم اكبر خدا هفتاد و سه حرف است و خداى تعالىٰ از همه آن حروف به يك حرف از خلق خود محجوب شده و در نتيجه كسى نمى داند آنچه را كه در نزد اوست و هفتاد و دو حرف آن را به آدم داد و از آدم به ساير انبيا به طور توارث و همچنين تا به عيسىٰ رسيد. و مراد عيسى از اين كه گفت: «تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي» همين هفتاد و دو حرف از حروف اسم اكبر خدا بود، يعنى تو اين حروف را به من ياد دادى پس تو از آنچه كه من دارم آگاهى و من از آنچه كه در نزد تو است بى خبرم، زيرا تو با آن يك حرف از خلق خودت نهان شده اى، پس احدى را آگهى از آنچه در نفس توست نيست. (تفسير عياشى)
در تفسير المنار مى نويسد: «اين مطلب كه مسيحيان مسيح را اله مى دانند در چند جا از تفسير اين سوره گذشت و امّا پرستش مادر مسيح، اين نيز در كليساهاى شرقى و غربى بعد از قسطنطنين متفق عليه بوده. تنها فرقه پروتستان است كه پس از چند قرن بعد از اسلام پيدا شدند و آن را انكار نمودند. كما اين كه در اين ايام اعتقاد به رسالت مسيح و اين كه او خدا نيست دائماً در بين نصاراى آمريكا رو به انتشار و توسعه است.
دانشمند محقّق آقاى ه. ج. فلز، هم در صفحه 526 مجمل التّاريخ مى نويسد: اين عبادتى كه امروز عامّه مسيحيان براى مسيح و مادرش انجام مى دهند با تعليمات خود مسيح موافق نيست؛ زیرا خود مسيح در انجيل مرقس نهى كرده از اين كه غير خداى يكتا را عبادت و پرستش كنند.
اين عبادت كه گفتيم نصارا نسبت به مريم مادر عيسى (ع) انجام مى دهند چند قسم است: بعضى از آن ها نمازى است مشتمل بر دعا و ثنا و استغاثه و استشفاء و بعضى از آن ها عبارتست از روزهاى كه آن را نسبت مى دهند به خود مريم و به نام وى نيز ناميده مى شود، همه اين عبادات توأم با خضوع و خشوع در برابر صورت و مجسّمه و بلكه صورت خيالى مريم انجام مى شود، در حالتى كه معتقدند به اين كه مريم داراى سلطنتى است غيبى كه با داشتن اين قدرت مى تواند خودش و بدون وساطت فرزندش نسبت به امور دنيا و آخرت مردم نفع و ضرر برساند.
و تصريح كرده اند به اين كه پرستش مريم واجب است، و ليكن در عين حال از هيچ يك از فرق آنها ديده نشده كه كلمه «اله» را بر مريم اطلاق كنند، بلكه همه از مريم تعبير مى كنند به «مادر اله» و بعضى از فِرَقِشان تصريح دارند به اين كه اين اطلاق (مادر اله) اطلاق مجازى و از باب مبالغه در تعظيم نيست بلكه اطلاقى است حقيقى. (المیزان)
امام رضا (ع) فرمود: درباره من دو گروه هلاك شوند و من تقصيرى ندارم: يكى علاقمندان افراطى، ديگر كينه توزان بى جهت». (نورالثقلين)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر