تفسیر قرآن

بعد از مذموم دانستن تقليد كوركورانه، چون ممكن بود بعضي بگويند: سرنوشت نياكانمان كه در گمراهي بودند، چه خواهد شد؟ مي فرمايد: اي مؤمنين، به خودتان بپردازيد، اگر شما هدايت يافتيد،‌ گمراهي ديگران ـ خواه نياكانتان باشند يا بستگان و دوستانتان ـ به شما زيان نمي رساند؛ زيرا بازگشت همه شما به سوي خداي عادل و حكيم است و او از آنچه مي كرده ايد آگاهتان مي كند‌ و پاداش و كيفر مناسب به شما خواهد داد.

این آيه با آيات امر به معروف و نهي از منكر تضاد ندارد، زيرا:

اوّلاً، اين آيه مي فرمايد: حساب هركس با ديگران جداست؛ از اين رو، گمراهي ديگران، ضرري به شما نمي زند.

ثانياً، اگر امر و نهى صورت گرفت، ديگر وظيفه‏ اى جز حفظ خود نداريد. اصولاً حفظ جامعه از گناه با امر به معروف و نهى از منكر، يكى از مصاديق «حفظ خويشتن» است.

ثالثاً، این آیه می فرماید: همه راه ها به سوى خدا منتهى مى ‏شوند؛ ولی تنها یکی از اين راه ها آدمى را به مطلوبش یعنی رستگارى هدایت می کند و بقیّه بی راهه هستند و زيانكارش مى‏ سازند. آن گاه به مؤمنين مى ‏فرماید به خود بپردازند و در زمره اهل ضلالت قرار نگيرند و از گمراهى ‏شان نهراسند و بدانند كه حسابشان با پروردگارشان است.

پيامبر اکرم (ص) مي فرمايد: امر به معروف و نهي از منكر نماييد؛ ولي هنگامي كه ببينيد مردم دنيا را مقدّم داشته و بخل و هوی بر آن ها حكومت مي كند و هر كس تنها رأي خود را مي پسندد، به خويشتن بپردازيد و عوام را رها كنيد. (نورالثّقلين)

رسول اکرم (ص) فرمود: «مَن عَرَفَ نَفسَهُ، عَرَفَ رَبَّهُ: هر كس خود را بشناسد خداى خود را هم شناخته است. (بحار 1/32)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان