تفسیر قرآن

در اين آيه با اشاره به چهار «بدعت» عرب، که نابجا آن ها را به خدا هم منسوب می کردند مي فرمايد: «خدا هيچ حكمي در باره بحيره و سائبه و وصيله و حام مقرّر نکرده است؛ امّا كافران مي‏ گويند: اين ها قانون الاهي است و اكثر آن ها در اين باره انديشه‏ نمي‏ كنند؛ بلكه كوركورانه از ديگران تقليد مي ‏نمايند.

«بحيره» به شترى مى‏ گفتند كه پنج شكم زاييده باشد، اگر پنجمى ماده بود، گوشش را چاك مى‏ زدند و خوردن گوشت آن را حرام مى‏ دانستند، بر پشت آن سوار نمى ‏شدند و از هيچ آب و علفى منعش نمى کردند (مجمع)

امام صادق (ع) فرمود: در جاهليّت اگر شتر دو قلو مى‏ زاييد به آن «وصيله» می گفتند و ذبح و خوردن گوشت آن شتر را حرام مى ‏دانستند؛ و اگر شتر ده شكم مى‏زاييد مى‏ گفتند: «سائبه» است و سوار شدن و خوردنش را حرام مى‏ دانستند و «حام» شترى بود، كه به عنوان «فحل» از آن استفاده مى‏ كردند كه ذبح آن را نيز حلال نمى‏ دانستند. (وسائل 25/ 61)

وصيله به گوسفندى مى‏ گفته ‏اند كه در پنج شكم ده بره ماده بزايد. آن گاه بعد از آن هر چه مى ‏زاييد آن را بر زنان حرام مى ‏دانستند. (مجمع البیان)

به شتر نری كه ماده شترى از نطفه او ده شكم بچه مى ‏آورده «حامی» می گفتند، آن را مبارک شمرده، بر آن بار نمى ‏نهادند، سوارش نمى ‏شدند، و از هيچ آب و علفى منعش نمى ‏كردند. (مجمع)

«وصيله» میشی بوده که اگر ماده مى‏ زاييد آن را نگه مى‏ داشتند و اگر نر مى ‏زاييد آن را وقف بت‏ها مى ‏كردند. (مجمع)

بنا بر رواياتی آنها همه يا قسمتى از اين برنامه را به خاطر «بت ها» انجام مى‏ دادند؛ از این رو، مبارزه اسلام با اين كار مبارزه با بت پرستى نيز هست.

قرب به خدا بايد از راه‏ صحيح و معقول باشد. مردم جاهلى مى ‏پنداشتند با رها كردن حيوانات ياد شده، به خدا نزدیک مى‏ شوند. نظير اين احترام به حيوانات را هنوز در كشور هند در باره‏ ى گاو مشاهده مى‏ كنيم.

«ابوالاحوص» از پدرش نقل كرده، كه وقتي با لباس هاي كهنه به حضور پيامبر (ص) رسيدم،‌ به من فرمود: از مال دنيا چيزي داري؟ عرض كردم:‌ آري. شتر، گوسفند، اسب و ساير حيوانات باربر دارم، آرد هم دارم. فرمود: حالا كه خدا به تو داده، تو هم بر خودت تنگ مگير و بايد كه اثر نعمت در تو ديده شود. آن گاه پرسيد: نوزاداني كه از شترانت متولّد مي شوند گوش دريده اند يا سالم اند؟ عرض كردم: مگر شتر هم گوش دريده متولّد می شود؟‌ فرمود: پس لابد تو خودت گوش بعضي از آن ها را پاره كرده و بر هر كدام نامي مي نهي؟ عرض كردم: آري. حضرت فرمود: چنين مكن؛ زيرا هر آنچه را كه خدا به تو ارزاني داشته، براي تو حلالش كرده؛ سپس اين آيه فوق را تلاوت فرمود. (درّ منثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر