تفسیر قرآن

يهود در زمان داود و سليمان داراي قدرت فراوان بودند. در اعصار بعد بعضي از يهود با توجّه به قدرت پيشين خود، از روي استهزا مي گفتند: دست خدا بسته شده و به ما بخششي نمي ‏كند.

و اين سخن آن ها به اعتقاداتشان در باره قضا و قدر بر مي گشت؛ چه آن ها معتقد بودند، خداوند در آغاز خلقت همه چيز را معيّن كرده و آنچه بايد انجام گيرد، انجام گرفته، به طوري كه خود خدا هم نمي تواند دستي در آن ببرد و آن را تغيير دهد. (نورالثّقلين و برهان)

در اين آيه به يكى از مصادیق روشن سخنان ناروا و گفتار گناه‏ آلود يهود كه در آيه قبل بدان اشاره شد، می فرماید: يهوديان گويند: دست خدا بسته است، دست هاشان بسته باد و لعنت خدا به سزای آنچه گفته اند بر آن ها باد؛ بلكه دست های خدا باز است و هرگونه بخواهد مي بخشد.

ولي اين آيات كه عقيده باطلشان را آشكار مي كند، بسياري از آن ها به جاي اصلاح عقيده شان از روي لجاجت، بر طغيان و كفرشان مي‏ افزايد؛ از اين رو ما هم ميان آن ها تا روز قيامت عداوت و دشمني افكنده ايم. هر زمان آتشي براي جنگ افروختند، خدا آن را خاموش ساخت و شما را از آن حفظ كرد.

آن ها براي پاشيدن بذر فساد در روي زمين مدام مي كوشند؛ درحالي كه خدا مفسدان را دوست نمي‏دارد.»

بنا بر روايات اهل بیت (ع) اين آيه، عقيده ‏ى يهود را نسبت به قضا و قدر و سرنوشت بيان مى‏ كند. چون يهود مى ‏پنداشتند در آغاز آفرينش دست خدا باز بود؛ امّا پس از آن كه همه چيز را آفريد، دست او بسته شد.

امام صادق (ع) در توضيح اين آيه فرمود: یهود می گفتند: «قَد فَرَغَ مِنَ الاَمرِ؛ فَلايَزيدُ وَ لايَنقُصُ». خداوند بعد از آفرينش، از تدبير امور كناره‏ گيرى كرده است و چيزى را كم يا زياد نمى ‏كند. (نورالثقلين)

«يد»‌ به معني دست است؛ ولي به معني قدرت و نعمت هم به كار مي رود. دو دست خدا گشاده است، كنايه از جود و بخشش زياد خداوند است.

چنان كه امام رضا (ع) مي فرمايد: خدا خود را به اوصاف احديّت و صمديّت و نور وصف نموده و فرمود: «بَل يَداهُ مَبسوطَتانِ». راوي پرسيد:‌ آيا به راستي براي خدا دو دست هست،؟ فرمود: نه،‌ اگر اين طور بود، مخلوقي بيش نبود. (تفسير عياشي)

امام باقر (ع) در باره‏ «كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً ...» فرمودند: هر گاه جبّارى بخواهد آل محمّد را نابود كند، خدا او را درهم مى‏ شكند. (تفسير عيّاشى)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر