سوره نساء - آیه 176 - جزء 6
يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ ۚ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ۚ وَهُوَ يَرِثُهَا إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ ۚ وَإِن كَانُوا إِخْوَةً رِّجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ ۗ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
معنای آیه
از تو درباره کلاله [یعنی میراث برادران و خواهران] فتوا می خواهند، بگو: خدا درباره کلاله به شما فتوا می دهد: اگر مردی که فرزند ندارد، از دنیا برود وبرای او خواهری باشد، نصف میراثی را که از او به جا مانده خواهر به ارث می برد، و اگر خواهری از دنیا برود و وارثش فقط یک برادر باشد، همه میراث به جا مانده خواهر را برادرش به ارث می برد، و اگر خواهران میّت دو نفر باشند، دو سوم میراث به جا مانده را ارث می برند، و اگر خواهران و برادران متعدد باشند، سهم ارث برای مرد مانند دو زن است. خدا [احکامش را] برای شما بیان می کند تا گمراه نشوید؛ و خدا به همه چیز داناست.
تفسیر قرآن
«جابر بن عبد الله انصارى» گفته: به پيامبر (ص) که در بيماريم به عيادتم آمد گفتم: وارث من خواهران منند، ميراثشان چگونه است، اين آيه كه آيه فرائض نام دارد نازل شد. (مجمع، تبيان، المنار و در منثور)
این آيه مقدار که ارث برادران و خواهران را بيان مى كند می فرمايد: از تو در باره كلاله يعنی برادر و خواهر کسی که بميرد و پدر و مادر و فرزند نداشته باشد، مي پرسند، بگو: خدا به شما چنين فتوا می دهد:
1 ـ اگر مردي بميرد و فرزندي نداشته باشد و يك خواهر داشته باشد، نصف ميراثش به آن خواهر مي رسد و او نيز وارث آن خواهر خواهد بود.
2 ـ اگر زني بميرد و فرزندي نداشته باشد و يك برادر از خود به جا بگذارد، تمام ارثش به آن يك برادر ميرسد.
3 ـ اگر كسي بميرد و دو خواهر از او به جا بماند، دو ثلث از ميراث او را مي برند.
4 ـ اگر ورثه شخص متوفّيٰ، بيش از دو برادر و خواهر باشند، تمام ميراث او را ميان خود تقسيم مي كنند؛ به طوري كه سهم هر برادر دو برابر سهم يك خواهر شود.
و در آخر می فرماید: خدا اين حقايق را براي شما بيان مي كند، تا گمراه نشويد؛ او به هر چيزي داناست.
در آيه 12 همين سوره آمده بود كه خواهر و برادر از يكديگر يك ششم ارث مى برند و اينجا مىفرمايد: نصف ارث مى برد؛ زیرا آنجا مراد، خواهر و برادر مادرى بود و اينجا خواهر و برادر پدرى، يا پدر و مادرى.
ارث بردن خواهر و برادر از ميّت، وقتى است كه او فرزند يا پدر و مادر نداشته باشد. وگرنه نوبت به خواهر و برادر نمى رسد.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر