سوره نساء - آیه 125 - جزء 5
وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ۗ وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا
معنای آیه
و دین چه کسی بهتر است از آنکه همه وجودش را تسلیم خدا کرده و نیکوکار است، و از آیین ابراهیم یکتاپرست حق گرا پیروی کرده است؟ وخدا ابراهیم را [برای حق گرایی، خلوص، پاکی اخلاق واعمالش] دوست خود گرفت.
تفسیر قرآن
چون فرمود: «تنها ايمان و عمل صالح موجب نجاتند» براي اين كه بعضي نپندارند پس فرقي بين اديان نيست، براي برتري اسلام بر سایر ادیان مي فرمايد: كي در دينداري بهتر از كسي است، كه خود را تسليم خدا كرده و نيكوكار است و از آيين ابراهيم حقگرا پيروي مي نمايد؟ ابراهيمي كه خدا او را دوست خود گرفت.
از پيامبر اکرم (ص) سؤال شد: منظور از احسان در اين آيه چيست؟ فرمود: «اَن تَعبُدُ اللهَ كَاَنَّكَ تَراهُ؛ فَاِن لَم تَكن تَراهُ، فَاِنَّهُ يَراكَ: اين كه هر عملى برای خدا انجام مى دهى آن چنان باشد كه گويا خدا را مى بينى و اگر تو او را نمى بينى او تو را مىبيند. (نورالثّقلين)
امام باقر (ع) فرموده: چون آيه «مَن يَعمَل سوءاً يُجزَ بِهِ» نازل شد، بعضي از اصحاب گفتند: عجب آيه سختي است! پيامبر (ص) فرمود: مگر شما در مال و جان و اولاد امتحان نمي شويد؟ گفتند: چرا. فرمود: اين ها چيزهايي است، كه خدا به وسيله ی آن ها براي شما نيكي مي نويسد و بدي ها را محو مي كند. (تفسير عياشي)
محقّقين فرموده اند: تسليم از رضا بالاتر است؛ زيرا راضي خود را راضی از كارها می داند؛ ولي انسان تسليم اصلاً براي خود شخصيّتي در مقابل خدا قائل نيست.
احمد، بخارى، مسلم و ترمذى به نقل از ابو سعيد خدرى روايت كرده اند كه رسول خدا (ص) فرمود: مؤمن هيچ رنجى و مرضى و همى و آزارى و غمى نمى بيند، حتّى خارى به دستش نمى خلد، مگر آن كه خداى تعالىٰ آن ناراحتي ها را كفّاره گناهانش قرار مى دهد. (درّ منثور)
اين معنا به طور مستفيض و سرشار از رسول خدا (ص) و از ائمه ی هدى (ع) روايت شده است. (المیزان)
امام رضا (ع) فرمود: خدا از آن جهت ابراهيم را «خليل» ناميده كه هيچ كس را رد نكرد و از احدي جز خدا چيزي سؤال ننمود. (برهان و صافي)
در روايت نبوي است، كه ابراهيم (ع) به خاطر اطعام طعام و نماز شب در وقتي كه مردم در خواب هستند خليل ناميده شد. (تفسير نورالثّقلين)
امام صادق (ع) فرمود: ابراهيم به خاطر بسياري سجود خليل ناميده شد. (نورالثّقلين)
در روايتي امام حسن عسكري (ع) مي فرمايد: ابراهيم به خاطر كثرت صلوات بر محمّد و آل محمّد خليل ناميده شده است. (تفسير نورالثّقلين)
اين روايات با هم تعارض ندارند و بسا همه درست اند و حضرت ابراهیم (ع) همه این صفات و ویژگی ها را داشته است.
تفسیر گوهر - دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر