تفسیر قرآن

در اين آيه مي افزايد: هر كه از خانه و وطنش به قصد مهاجرت به سوي خدا و رسول او خارج شود و پيش از رسيدن به هجرتگاه، مرگش فرارسد، پاداش او بر خداست؛ و خداوند آمرزنده و مهربان است.»

بنا بر اين آیه ما مأمور به وظيفه ايم نه نتيجه.

هجرت گاهي براي فراگيري احكام ديني لازم است؛ گاه براي انجام فرايض ديني و گاه براي انجام حكومت ديني‌ و گاه براي حفظ جان؛ چنان که حضرت موسیٰ (ع) برای حفظ جانش از مصر به مدين مهاجرت کرد. در اين آيه به قرينه ذکر آن در کنار آيات جهاد، هجرت دينی و برای انجام حکومت دينی است.

يکی از مسلمانان مکّه بيمار شد گفت: مرا از مکّه بيرون بريد تا جزء مهاجران باشم. چون او را از مکّه بيرون بردند در راه درگذشت؛ پس اين آيه در اين مورد نازل شد و فرمود: اجرش با خداست.» (مجمع البيان)

اين آيه از مهاجرانی که برای رضای الاهی و حفظ دين از همه ی تعلّقات مادّی گذشته و با دست خالی و مشقّت ترک ديار خويش کنند به عظمت ياد شده است؛ ولی هجرت هايی که برای تجارت، رفاه زندگی و خوبی آب و هوا يا برای تحصيل علوم مادّی فرزندان و ساير اهداف دنيايی باشد، همگی از اين بحث خارج اند.

پيامبر اكرم (ص) فرموده: كسي كه براي حفظ دينش حتّیٰ به اندازه وجبی مهاجرت كند، استحقاق بهشت مي يابد و يار و همنشين محمّد و ابراهيم خواهد بود. (نورالثقلين)

در اسلام با اين كه حوادث مهم فراوانى مانند ولادت پيغمبر اسلام، بعثت او، فتح مكّه و رحلت آن حضرت بوده، زمان هجرت آن حضرت به عنوان مبدء تاريخ انتخاب شده است. بدین معنی در زمان عمر كه اسلام توسعه يافته بود، پس از بحث براي مبدأ تاريخ، نظر علي (ع) دائر بر هجرت مسلمين به عنوان مبدأ تاريخ پذيرفته شد. (تاريخ طبري 2/112)

امام علي (ع) فرمود: بعضي گويند هجرت كرده ايم، در حالي كه مهاجرين واقعي آنانند كه از گناهان هجرت كنند و مرتكب گناه نشوند. (سفينة البحار، مادّه هجر)

امام صادق (ع) فرمودند: كسى كه براى معرفت امام زمان خود از خانه و شهر خود خارج شود، ولى اجل به او مهلت ندهد، از مصاديق اين آيه است. (كافى 1/378)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر