تفسیر قرآن

بسا خدا از اين ها درگذرد چون بخشنده و آمرزنده است.

مستضعف در روايات از نظر فكري است؛‌ ولي در اين آيه كسي است كه حقّ را تشخيص داده، امّا خفقان محيط به او اجازه عمل نمي دهد.

امام على (ع) فرمود: «وَ لايَقَعُ اِسمُ الاِستِضعافِ عَلىٰ مَن بَلَغَتهُ الحُجَّةُ فَسَمِعَتها اُذُنَهُ وَ وِعاها قَلبُه‏ُ: مستضعف كسى نيست كه حجّت بر او تمام شده و حق را شنيده و فكرش آن را درك كرده است.» (نور الثقلين)

امام كاظم (ع) فرمود: «الضعيف من لم ترفع له حجة و لم يعرف الاختلاف؛ فاذا عرف الاختلاف فليس بضعيف‏: مستضعف كسى است كه حجت و دليل به او نرسيده باشد و به وجود اختلاف (در مذاهب و عقايد كه محرك بر تحقيق است) پى نبرده باشد، اما هنگامى كه به اين مطلب پى برد، ديگر مستضعف نيست. (نورالثّقلین)

امام باقر (ع) فرمود: مردان و زنانی که عقلشان مثل کودکان است مستضعف اند. (نورالثّقلين)

و امام باقر (ع) فرموده: مستضعف كسي است، كه نه مي تواند رخت به سوي كفر كشد و كافر گردد و نه راهي به سوي ايمان دارد؛ مانند بچّه ها يا مردان و زناني كه عقلشان مثل عقل بچّه است و قلم از ايشان برداشته شده است. (صافي)

شخصی از امام صادق (ع) پرسيد: چه مى ‏فرمايى در باره مستضعفين؟ حضرت، حالتى چون وحشت زده‏ ها به خود گرفت و فرمود: مگر شما مستضعف سراغ داريد؟ مستضعف كجا پيدا مى‏ شود؟ به خدا سوگند دين شما كه همان مذهب حق است، همه اقطار را گرفت و معارف آن دست به دست به همه جا حتى در پستوى خانه زنان رسيد و زنان سقا در راه مدينه راجع به آن بحث و گفتگو مى‏ كنند. (كافى، ج 2 ص 404، ح 4)

شخصى از امام صادق (ع) پرسيد: حدّ مستضعف كه خداى تعالىٰ از آنان سخن گفته چيست؟ فرمود: كسى كه نتواند حتّىٰ يك سوره از قرآن را بخواند. با اين كه خداى تعالىٰ قرآن كريمش را طورى قرارداده كه همه بتوانند آن را بخوانند و سزاوار نيست كسى نتواند آن را بخواند. (معانى الاخبار، ص 202 ح 7)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر