تفسیر قرآن

خدای تعالیٰ در اين آيه مسلمانان را از اختلاف نظر در باره منافقان نهی کرد مي‏ فرمايد: چرا در مورد منافقان دچار دو دستگي شده ايد؟ حال آن كه خدا آنان را به سبب اعمال زشتي كه انجام داده اند، نگونسار كرده است. آيا مي خواهيد كسي را كه خدا گمراهش كرده، هدايت كنيد؟ در حالي كه هر كس را خدا گمراه كند، هرگز راهي براي او نخواهي يافت.

برخي از مشركين مكّه براي اين كه نكند مسلمانان پيروز شوند، اظهار اسلام كرده بودند؛ ولي در مكّه مانده بودند، تا آن كه به مناسباتي و شايد جاسوسي به مدينه رفتند. عدّه ‏اي از مسلمانان گفتند: اين ها را برانيم چون با مشركين اند؛ ولي بعضي ديگر گفتند: چگونه كساني را كه گواهي به توحيد و نبوّت پيامبر (ص) داده ‏اند طرد كنيم؟ اين آيه نازل شد و دسته دوّم را ملامت و راهنمايي كرد. (مجمع البيان)

«بِماكَسَبوا» معلوم مي دارد، كه انحراف از جادّه هدايت و سعادت، معلول اعمال خود انسان است و از آن رو به خدا نسبت داده مي شود كه خدا هم راه مستقيم را قرار داده و هم راه انحرافي، تا انسان¬ها با اختيار خودشان يكي از اين دو راه را انتخاب كنند. چنان كه جاي ديگر مي فرمايد:‌‌ اِنّا هَدَيناهُ السَّبيلَ؛ اِمّا شاكِراً وَ اِمّا كَفوراً: ما راه را بدو نموديم؛‌ يا سپاسگزار خواهد بود يا ناسپاس (دهر 3)؛ ولی اگر عالمانه و عامدانه بر کفر پای فشرد، خدا گمراهش می کند: «وَ مايُضِلُّ بِهِ اِلّا الفاسِقين». (بقره 26)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر